پيش از آن كه از علايم ظهور سخن به ميان آوريم، بجاست براى روشن شدن چرايى لزوم بحث از نشانه‏هاى ظهور و نيز مرزهاى مفهومى واژه ى مركب (علايم ظهور) سه نكته را به ياد داشته باشيم:

1 - 1ضرورت آگاهى از علايم ظهور

مى‏دانيم كه عوامل داخلى و خارجى بسيارى وجود دارد كه هويت و عزّت جهان اسلام را تهديد مى‏كنند و افتخار و اقتدار مسلمين را مخدوش مى‏سازند. اين عوامل، خلوص تعاليم اسلام و حسن اجراى آن‏ها، وحدت صفوف مسلمين و تمركز قواى آنان و سرانجام استحكام و استوارى بنيان‏هاى اعتقادى - اجتماعى تمدن مشعشع اسلامى و پيشرفت و بالندگى آن را هدف قرار مى‏دهند.

از جمله عوامل تهديدگرى كه داراى بستر و خاستگاه داخلى و حمايت‏گر و هدايت‏گر خارجى است، خطر جدى وجود (متمهديان) (مدعيان دروغين مهدويت) مى‏باشد كه هر از گاهى، ظهور كرده و به سلامت اعتقادى و همبستگى اجتماعى يكى از نقاط جهان اسلام، آسيب وارد مى‏سازد.

بارى از آن جا كه مهدى باورى، سرمايه ى هنگفت و گران‏سنگ روحى - اعتقادى امت اسلامى است، شيّادان و طرّاران بسيارى در طمع خام افتاده‏اند كه اين سرمايه ى عظيم معنوى را به سود خود مصادره كرده و به يغما برند و تاريخ شاهد مهدى سودانى‏ها، احمد قاديانى‏ها، العتيبى‏ها، باب‏ها و بهاءها و... زيادى در آفريقا و شبه قاره ى هند و حجاز و ايران و... بوده است. هر يك از اين دين فروشان، جهل توده‏هاى مسلمان را نردبانى براى دستيابى به مطامع پست خود ساخته و مردمان ناآگاه نيز حركت نامشروع ايشان را قيام منجى آخرالزمان به شمار آورده و در راه آن جان و مال ارزانى مى‏داشتند. از اين رو، يكى از وظايف امت اسلامى و به ويژه كارشناسان دينى، شناختن و شناساندن معيارهايى است كه انقلاب مصلح حقيقى را از حركت‏هاى سود جويانه ‏ى دغل‏بازان عوام‏فريب جدا سازد.

خوشبختانه اين خطر جدى طى آسيب‏ شناسى مهدى باورى توسط هاديان امت و پيشوايان معصوم ‏عليهم السّلام  پيش بينى شده است؛ در اين راستا تبيين مشروح علايم ظهور را بايد گامى در جهت آسيب‏زدايى از پيكره‏ ى اين باور مقدس و سازنده به شمار آورد. بنا بر اين به طور خلاصه مى‏توان گفت سرّ ضرورت آشنايى با علايم ظهور در كسب هوشيارى لازم براى مقابله با خطر جدى منجيان دروغين نهفته است.

نكته: از جمله فوايد مترتب بر شناخت علايم ظهور و آگاهى از تحقق آن‏ها، خاصيت بازدارندگى از يأس و سرخوردگى است. زيرا چنان كه خواهد آمد: دسته‏اى از نشانه‏هاى ظهور، (علايم منفصل) هستند كه تعدادى از آن‏ها طى سنوات و سده ‏هاى پيشين رخ داده است مانند (اختلاف بنى‏عباس در امر حكومت) و اين نشانه‏ها كه از حصول به اصطلاح (فرج جزيى) خبر مى‏دهند، تحمل مدت طولانى غيبت كبرى را بر منتظران آسان مى‏كنند و خاطرشان را از حتميّت وعده ى الهى و برپايى حكومت صالحان و مستضعفان با ظهور منجى كل، آسوده مى‏سازند و بدين ترتيب آنان را در برابر ويروس فلج كننده‏ ى (يأس)، واكسينه مى‏كنند.

1 - 2جداسازى نشانه‏هاى ظهور از شرايط و اسباب ظهور

 وجود هر پديده‏اى هم مى‏تواند سبب و شرط داشته باشد و هم علامت و نشانه، و پر واضح است كه اين دو از يك مقوله نيستند و هر چند ممكن است در موارد بسيارى (شرط) و (علامت) مقارن و موازى باشند ولى نسبت هر يك با پديده ى مورد نظر از سنخى ويژه و متمايز است. براى آن كه تفاوت نسبت هر يك از اين دو با پديده ى مورد نظر مشخص شود مناسب مى‏نمايد به ذكر مثالى بپردازيم:

 قطارى را در نظر آوريد كه مى‏خواهيم از راه رسيدنش را به عنوان يك پديده تصور كنيم و هر يك از (شرط) و (نشانه) و نيز نسبت آن دو با فرا رسيدن قطار را معيّن سازيم.

مى‏توان (عدم ريزش كوه در مسير ريل) را (شرط) و (بلند شدن صداى سوت قطار يا به هوا برخاستن دود آن) را (علامت) از راه رسيدن قطار به شمار آورد.

در اين حال، عدم ريزش كوه و به تعبير ديگر (باز بودن مسير ريل) سبب و شرط رسيدن قطار است كه اگر حاصل نشود، قطار هيچگاه به مقصد نخواهد رسيد؛ اما سوت قطار يا دود آن صرفا هشدارى است كه به مردم مى‏فهماند قطار به شما نزديك مى‏شود و از راه مى‏رسد كه چنانچه اين سوت شنيده يا آن دود ديده نشود يا قطار اساسا فاقد سوت و بدون دود باشد، حركت قطار و رسيدن آن به مقصد مختل نمى‏گردد و لكوموتيو مى‏تواند به مسير خود ادامه دهد و به مقصد برسد.

با عنايت به مثال پيش گفته، تفاوت نسبت ميان هر يك از (شرط) و (نشانه) با يك پديده مشروط و نشانه‏دار روشن مى‏گردد؛ نسبت ميان شرط و مشروط، يك ارتباط استلزامى و انفكاك ناپذير است در حالى كه نسبت ميان نشانه و نشاندار، يك ارتباط غير استلزامى و انفكاك‏پذير است.

 البته بايد توجه داشت كه تعداد انگشت‏ شمارى از علايم وجود دارند كه با پديده ى نشانه‏ دار ارتباط استلزامى و انفكاك ناپذير دارند. مثلا لرزش زمينى كه ناشى از حركت قطارى سنگين و سريع است و با گوش خواباندن بر زمين قابل احساس مى‏باشد، از حركت قطار جدايى نمى‏پذيرد.

با اين توضيح به سراغ (ظهور) و علايم آن مى‏رويم. شرايط ظهور عبارتند از همان اسباب برپايى حكومت عدل جهانى كه در چهار عامل خلاصه مى‏شوند:

1- دستورالعمل جامع، حكيمانه و عادلانه‏ ى اداره جامعه ‏ى بشرى.

2 - رهبرى حكيم، عادل و توانمند كه انقلاب را هدايت كرده به پيروزى برساند و اداره ‏ى حكومت را بر عهده گيرد.

3- تعداد كافى فرمان‏بران و ياوران آگاه از هدف انقلاب جهانى مصلح كل و آماده براى جانبازى در راه انجام فرامين وى.

4 - آمادگى و پذيرش جامعه جهانى به جهت سرخوردگى از تجارب ناكام بشرى و شكست تزها و دكترين‏ هاى رنگارنگ در ايجاد جامعه مطلوب و به ستوه آمده از اوج‏گيرى ظلم و فساد در سطح جامعه‏ ى ملل.

از اين ميان، دو شرط اول موجود و دو سبب بعدى مفقودند؛ شرط اول با آمدن حقه ى نهايى وحى آسمانى -شريعت مقدس اسلام- محقق گشته و شرط دوم با وجود مقدس بقيةالله الاعظم(عجل اللّه تعالى فرجه) تأمين شده است.

اما شرط سوم و چهارم هنوز حاصل نشده‏اند و از اين رو، علت تامه ى ظهور تشكيل نشده است. هنگامى عصر طلايى ظهور فرا مى‏رسد كه اين دو سبب، حاصل آيد و به دو شرط نخست انضمام يابد.

اما علايم ظهور -به جز علايم حتميّه كه همان نشانه‏هاى تفكيك ناپذيرند و در ادامه از آن‏ها سخن خواهيم گفت- اكثرا با خود ظهور ارتباط استلزامى ندارند؛ چه اينكه ممكن است برخى حاصل نشوند ولى ظهور تحقق يابد (توضيح بيشتر اين صورت در ياد سپارى‏هاى آخر اين فصل خواهد آمد) و نيز محتمل است برخى حاصل شوند ولى ظهور توأم با آن‏ها حادث نشود، بدين شكل كه اين نشانه‏ ها بيانگر ظرف تحقق ظهور باشند؛ ظرفى كه وسيع‏تر و به اصطلاح (اعم) از مظروف است مانند اين كه گفته شود: پستچى هنگامى مى‏آيد كه هوا صاف باشد، در اينجا حداكثر چيزى كه استفاده مى‏شود اين است كه نامه ‏رسان در هنگام نامساعد بودن اوضاع جوّى نخواهد آمد، ولى نمى‏توان توقع داشت كه همين فردا كه هوا آفتابى است، او از راه برسد. به عبارت ديگر، وقتى او مى‏آيد هوا صاف است نه اين كه هر وقت هوا صاف بود، او مى‏آيد.

در مورد ظهور نيز اخبارى وارد شده كه بيان مى‏دارد امام‏ عليه السّلام  زمانى ظهور خواهد كرد كه فساد مالى و جنسى شيوع يافته و دين‏ گريزى سكه‏ ى رايج شده و...از اين بيان مى‏توان بدين نكته پى برد كه امام در غير اين شرايط، ظهور نخواهد فرمود، اما اگر چشم گشوده و مشاهده كرديم كه هم اكنون اين اوضاع، بر جامعه بشرى حاكم است نمى‏توانيم متوقع ظهور زود هنگام مصلح كل باشيم.

1 - 3تفكيك (علايم ظهور) از (اشراط الساعة)

بر پايه‏ ى مستندات اسلامى، در روند تسلسل تاريخى حوادث عظيم جهانى، نخست انقلاب مصلح كل حضرت ابا صالح المهدى‏عليه السّلام  رخ مى‏دهد و در پى آن دولت كريمه مهدوى شكل مى‏گيرد و آنگاه پس از سپرى شدن عصر طلايى ظهور، فرجام تاريخ فرا مى‏رسد و بساط دنيا درهم ريخته و قيامت برپا مى‏گردد و پيش از حادث شدن قيامت، نشانه ‏هايى ظاهر مى‏شود كه از بروز قيامت خبر مى‏دهد، اين نشانه ‏ها در فرهنگ اسلامى ما (اشراطالساعة) ناميده شده‏اند (اشراط جمع (شَرَط) به معناى (علامت) است).

خداوند سبحان مى‏فرمايد:

 (فَهَلْ يَنْظُرُونَ إلاَّ السّاعَةَ أَنْ تَأتِيَهُمْ بَغتَةً فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها)

‑ آيا كافران جز اين انتظارى دارند كه قيامت ناگهان فرا رسد، در حالى كه هم اكنون نشانه‏هاى آن پديد آمده است؟)

حال اين كه نشانه‏هاى بروز قيامت يا (اشراطالساعة) چه امورى هستند، بحثى است كه در ادامه و ضمن بيان (نكات) مربوط به علايم ظهور بدان خواهيم پرداخت. به هر روى بايد توجه كرد كه هر دو واقعه ى (ظهور حضرت بقية الله الاعظم(عجل الله تعالى فرجه) و (پديدار شدن رستاخيز) در مقطع تاريخى موسوم به (آخرالزمان) صورت مى‏پذيرد و احتمال اشتباه شدن آن‏ها مى‏رود.

بر اين پايه لازم است با هوشيارى كامل، آن‏ها را شناسايى نموده و از يكديگر تفكيك كرد و از درهم آميختن و جابجايى آن‏ها - خطايى كه برخى از نويسندگان بدان مبتلا شده‏ اند - دورى گزيد.

2 - 1علايم متصل و نشانه‏ هاى منفصل

نخست به ذكر علايم متصل كه همان نشانه‏هاى مقارن ظهور هستند مى‏پردازيم و سپس علايم منفصل را در قالب سه دسته بيان مى‏كنيم.

الف - علايم پسينى (نشانه ‏هاى متصل)

1- علامت سال ظهور آن است كه عدد آن فرد (يعنى مختوم به  7 5 3 1يا  9) مى‏باشد و علامت روز ظهور آن است كه شنبه مصادف با عاشورا (دهم محرم) خواهد بود.

 2-  صبح روز ظهور، افراد زير بالش خود صحيفه‏اى مى‏يابند كه بر آن نوشته شده: (طاعة معروفة).

3 -  هنگام ظهور، ملكى (يا تكه ابرى) بر فراز وجود شريف حضرت بقيةالله الأعظم (عجل‏الله تعالى فرجه) ندا در مى‏دهد: (اين است مهدى (خليفة الله) او را تبعيت كنيد).

 4-  عيسى بن مريم‏ عليهما السّلام  از آسمان فرود آمده و پشت سر امام‏ عليه السّلام نماز مى‏گذارد.

 5- جبرئيل ‏عليه السّلام  از سمت راست و ميكائيل‏ عليه السّلام  از چپ، حضرت را مشايعت مى‏كنند. و جبرئيل خروش بر مى‏آورد: (البيعة لله).

 6-  همزمان با سال ظهور، مردمان شاهد بيست و چهار نوبت بارش باران و رحمت الهى و سرسبزى و طراوت زمين و پديد آمدن بركات بيشمار خواهند بود.

ب - علايم پيشينى (نشانه ‏هاى منفصل) 

علايم منفصل يا پيشينى ظهور خود به سه دسته‏ ى (حوادث خارق العاده)، (اوضاع عمومى اجتمات بشرى) و (متخاصمان؛ نيروها و چهره‏ ها) انقسام مى‏يابد كه در اينجا بخشى از علايم هر دسته را ذكر مى‏كنيم:

ب 1-  حوادث خارق العاده

  1- كسوف خورشيد در نيمه‏ ى رمضان و خسوف ماه در آخر آن ( بر خلاف قوانين حركات طبيعى اجرام آسمانى).

2 -  فرو رفتن زمين در سرزمين (البيداء) (ميان مكه و مدينه) و قريه ى (جابيه)  و قريه ى (حَرَسْتا).

3 -  توقف سير خورشيد در آسمان از هنگام ظهر تا نيمه ‏هاى عصر.

4 -  ظهور سرخى آفاق گسترى در آسمان.

5 -  ظاهر شدن تصوير صورت و سينه‏اى در قرص خورشيد.

6 - صيحه‏ ى آسمانى در ماه رمضان و نداى غيبى هاتفى كه نام حضرت و نام پدر بزرگوارشان را فرياد مى‏كند.

7 -  مرگ‏هاى سرخ و سپيدى كه پيش از ظهور حضرت بسيارى از مردمان را هلاك مى‏سازد.

2 ب -  اوضاع عمومى جوامع بشرى

احاديث بسيارى در كتب روايى شيعى و سنّى وارد شده كه اوضاع و احوال حاكم بر حيات عمومى نوع بشر را در سطح بين المللى، تيره و نابسامان و اسفناك ترسيم مى‏كند. به گوشه‏اى از آن‏ها اشاره مى‏كنيم:

 1 - زوال علم و معرفت و خردورزى و انتشار جهالت و تقليد.

 2-  شيوع فساد مالى و جنسى و قتل و غارت و شهادت به دروغ.

 3-  افزايش قيمت‏ها و صعوبت معاش و فراوانى مرگ و مير.

4-  تكيه زدن حاكمان فاجر و ظالم بر اريكه ى قدرت.

 5-  بى‏رونقى نماز و عبادت و رونق يافتن دروغ‏گويى و بى‏ثباتى مردم در دين خود.

 6-  تشبّه زنان به مردان و مردان به زنان.

3 ب-  متخاصمان (نيروها و چهره‏ها)

در احاديث باب علايم ظهور، بخشى از نشانه‏ هاى آغاز قيام حضرت حجت(عجل الله تعالى فرجه) به تبيين و ترسيم چهره‏ هاى دو اردوگاه حق و باطل و رهبران برجسته ى سياسى و فكرى آن‏ها و عملكرد سپاهيان اين دو جبهه اختصاص يافته است. پاره اى از آن‏ها را بيان مى‏كنيم:

1 - خروج سفيانى نام اين فرد پليد كه رهبرى جبهه ‏ى باطل و نيروهاى مهدى ستيز را به عهده خواهد داشت، عثمان‏ بن عنبسةبن ابى سفيان است كه از ابوسفيان مشرك معروف صدر اسلام نَسَب مى‏برد. و همو لشكرى را تجهيز نموده براى مقابله‏ ى با امام به سوى مكه روانه مى‏كند كه زمين در صحراى البيداء، آنان را در كام خود مى‏كشد. به مدت  9ماه بر نواحى پنجگانه‏ ى دمشق، حمص، اردن، حلب و قنسرين حكومت خواهد كرد و خون‏هاى زيادى را خواهد ريخت تا اين كه سرانجام در منطقه‏ ى فلسطين شرقى به دست سپاهيان صاحب الزمان (عج) اسير شده و در كنار درياچه‏ ى (طبريّه) چونان گوسفندى سر از بدنش جدا مى‏گردد.

2 - ظهور شصت كذّاب كه مدعى نبوت‏اند.

3 -  قيام دوزاده تن از آل ابى طالب كه مردم را به خود مى‏خوانند و سوداى پيشوايى دارند.

4 -  قتل نفس زكيّه

( درباره ى او توضيحى در پايان اين فصل ارايه مى‏شود).

5- قيام يمانى  (  در پايان اين قسمت، توضيحى درباره ‏ى وى خواهد آمد).

 6 - قيام سيد خراسانى (شعيب بن صالح) و خروج پرچم‏هاى سياه از خراسان در حمايت از موعود امم.

7 -  ظهور مرد مغربى از مصر و تسلط وى بر شام.

8 -  ورود پرچم‏هاى قيس و عرب به مصر.

9 - ورود پرچم‏هاى كنده به خراسان.

10  - پياده شدن برادران ترك در (الجزيرة) (علامه سيد محمد صدر معتقد است كه مقصود از جزيره، سرزمين مابين النهرين در عراق است كه در متون كهن بدين اسم ناميده مى‏شده است) و پياده شدن روميان در (الرملة) (آنچنان كه ياقوت حموى در معجم البلدان / ج  / 3ص  69آورده است، الرملة شهر بزرگ و مركزى منطقه ى فلسطين بوده كه از بين رفته است).

منبع :كتاب نشانه هاى يار و چكامه انتظار

زندانى كردن «نور» در حصار شب، شيوه كهن ستمگران حاكم، در برخورد و مقابله با «حق» بوده است. خط فكرى و سياسى امامان شيعه، از همين رو همواره از سوى قدرتها، مورد تضييق و محدود يت و انزواى تحميلى قرار گرفته بود.

طبيعى است كه در چنان شرايط، نوشتن و گفتن و سرودن و نشر تفكر و راه و خط آنان، از اسلوبهاى مؤثر شيعه به حساب مى‏آمد و پيروان حق، با زبان و قلم و شعر و مرثيه و اشك و عزادارى، در «احياء امر ائمه» و زنده نگهداشتن حماسه‏ها و بيان فضايلشان تلاش مى‏كردند. در آن عصر خفقان، طرح «خط امامان» ، نوعى مبارزه سياسى اجتماعى بود و خطرها در پى داشت.

جلسات انس و ديدار شيعيان، وسيله‏اى براى الهام گيرى و يافتن محورهاى «وحدت مكتبى» به حساب مى‏آمد و شعر و مرثيه و نوحه و گريستن و عزادارى بر شهيدان كربلا و سيد الشهدا و مظلوميت اهل بيت (ع) در آن عصر «نتوانستن» ها، ابعادى از مسأله زنده نگهداشتن مشعل حق و دعوت به «نور» و «ايمان» بود.

سروده‏هاى موضع دار شاعران شيعى در آنچه كه به اهل بيت مربوط مى ‏شد، به طور عمده دو محور اساسى داشت: مدايح و مراثى.

علائم ظهور

رسول اكرم و مواريث انبياء

برگرفته از كتاب : نشانه هاى ظهور

در اين روايت رسول خدا (ص)از مواريث انبياء سخن گفته اند. آرى ، يكى از علائم ظهور حضرت مهدى روحى له الفداء همين است كه بايد آنچه انبياى گذشته داشته اند و به وسيله آن دشمنان را به زانو در مى آوردند و موقيعت خود را تثبيت مى كردند، آن حضرت نيز داشته باشند. لذا در اين خبر مى گويد پيامبر بزرگ اسلام (ص)فرمودند:

بيرون مى آيد در حالتى كه عصاى موسى و انگشتر سليمان (ع) در دست اوست . پس به وسيله عصا صورتهاى اهل ايمان روشن مى شود و دماغ كفار و دشمنان حق به وسيله خاتم سليمان مهر مى گردد.

اين است معنى ولايت مطلقه الهى و اين قدرتى است كه با آن تمام صفحه آفرينش را مسخّر خود قرار مى دهند.

رسول اكرم و خراب شدن مسجد براثا

مسجد براثا واقع در غرب بغداد مسجدى است بسيار باعظمت كه هفتاد پيامبر در آن نماز خوانده اند. در اين روايت ، پيامبر خدا (ص)پس از ذكر موقيعت اين مسجد، خراب شدن آن را يكى از فتنه هاى پيش از ظهور بيان فرموده اند. خلاصه روايت از اين قرار است كه مسجدى را در حيات پيامبر (ص)شبانه خراب كردند. اصحاب ناراحت شدند، آن حضرت فرمودند:

منكر نشويد اين را زيرا كه اين مسجد آباد مى شود، اما اگر مسجد براثا خراب شود (كنايه از اهميت مسجد است ) زيانهايى در بر دارد كه از جمله آن تعطيل شدن برنامه حج است . عرض كردند: اين مسجد در كجا قرار گرفته است ؟ فرمودند: در غرب زوراء (بغداد) از زمين عراق . هفتاد پيامبر در اين مسجد نماز خوانده اند و آخر كسى كه در آن نماز مى خواند على بن ابى طالب (ع)است .

رسول گرامى اسلام (ص)بعد از خودشان براى امت اسلامى از سه عامل مى ترسيدند:

1. لغزش عالم و دانشمند كه قدرت تخريبى آن از صدها بمب اتمى بيشتر است . زيرا لغزش عالم عقايد و افكار مردم را مسموم مى كند و آنها را براى ابد از بين مى برد، اما اثر بمبهاى اتمى فقط مربوط به جسم است .

2. حكم حاكم ستمگر كه بر مبناى خلاف حق صادر مى شود.

3. متابعت از هوى و هوس كه همه چيز مردم را به باد فنا مى دهد (وضع فعلى مسلمانان در دنيا خود گواه اين مطلب است ):

حالات و فضائل ملكوتي    

 از حالات و فضائل ملكوتي ايشان اطلاع زيادي در دست نيست . آن جناب تلاش مي كردند كه گمنام باقي بمانند و حتّي براي شاگردان و خواص نيز آنچه را كه لزومي نداشت مطلع شوند بيان نمي كردند . در جمع خواص به ندرت كلامي از حالات خودشان بروز مي دادند . گاهي نكاتي را براي تنبّه و بيداري و مشاهده اي را براي عبرت مي فرمودند و معتقد بودند ، انسان بايد عبد باشد و اينكه انسان دنبال مشاهده باشد مطلوب واقعي سالك نيست و اگر نتواند جلوي بروز مشاهداتش را بگيرد نيز كامل توانمندي نخواهد بود . در اين راستا بود كه بسياري از حالاتشان را بروز نمي دادند و حتّي از بزرگان اوليا نقل مي كردند : «‌كرامت براي اولياء‌ خدا چون حيض براي زن است » . براي اولياي الهي چنين است كه مشاهدات را در سير الي الله حجاب خود مي دانند چه رسد به ابراز و بيان آن . در روش و مسلك مستقيم جمال سالكانِ راه معبود ، حضرت آخوند حسينقلي همداني ، سالك پس از تلاش و مجاهده ي توحيدي آنگاه كه زندگي عارف بالله غرق در حضور و شهود مي گردد ، عاشق و عارف ذات پروردگار بايد دستورات نفي مشاهدات را سپري كند و آخرين تعلقات و وابستگي ها را پاره كند . از شهود كمالات خود كه سهل است ، از شهود خود نيز دست شسته در شهود نورانيت بيكرانه ي الهي فاني گردد و با عنايات سبّوحي الهي بقاء به معبود يابد .

آري جناب شيخ عارف ما ، از زمره ي اين دسته از اولياي به مقام بقاء به معبود رسيده بود كه دقيقاً در روش و سير و سلوك ، پيرو مكتب فكري آخوند ملاحسينقلي همداني بود و عدّه اي از خواص كه با ايشان و روش ايشان آشنا بوده اند ايشان را ملاحسينقلي زمان ما مي دانستند . به لطيفه اي در اين باره توجه كنيد :

يكي از آشنايان برايم نقل كرد : كه يكي از كساني كه موفق به درك محضر ايشان شده بود فرمود: من در ابتداي علاقه مندي به مسائل معنوي سخت به دنبال استادي راه يافته و كامل بودم ولي در ديدار با اهل معرفت نمي توانستم اطمينان قلبي پيدا كنم كه اين بزرگواران مي توانند مرا دستگيري كنند . در آن زمان با اطلاعاتي كه در علوم غريبه داشتم از محضر آخوند ملا حسينقلي همداني درخواست دستگيري كردم .

از آنچه كه در اين دريافت ها به دست آوردم ، يافتن آدرس شخصي به نام شيخ علي در قم بود . پس از آن طبق آدرسي كه به دست آورده بودم و به بازار قم رفتم و در يكي از كوچه هاي باريك و پيچ در پيچ پشت بازار در انتهاي كوچه ، درِ منزلي را كه در مقابل بود به صدا در آوردم . پس از چند لحظه پيرمردي نوراني در را باز كرد و من سئوال كردم منزل شيخ علي همين جاست؟ فرمودند : بلي . از ايشان درخواست دستورالعمل سير و سلوكي كردم و از آن پس در محضرش از معارف توحيدي بهره مند شدم و از اين نكته در تعجب بودم كه چطور بنده كه جوياي استاد معارف بودم ايشان را نشناخته بودم .

از مرحوم حاج شيخ محمود تحريري كه خود از خوبان روزگار و از شاگردان اوليه ي سير و سلوكي علامه طباطبايي بود نيز نقل شده است كه در خواب ديدم به من گفتند : جناب شيخ علي آقا پهلواني ، آخوند ملا حسينقلي زمان ماست .

به راستي خداوند در زمان ما يكي از گوهرهايي را كه براي نجات عاشقانش از وادي حيرت و سرگرداني و جهل و غفلت ها آفريده بود نفس نفيس و ملكوتي اين عارف سدره نشين بود . او صميمانه چون پدري دلسوز و طبيبي مشفق درب خانه خويش را به سوي طلّاب عاشق معارف گشود و تمامي عمر خود را در اين راه صرف كرد و شمع وجودش را براي انسانهاي مستعد فدا كرد و در اين راه چه فداكاري ها كه نكرد و مرارتها و سختي ها  كه نكشيد . براي انساني آسماني كه موظف به هدايت باشد ، تحمل خلق ، جهالت ها ، حرمت شكني ها و نافرماني هايشان خود بزرگترين مجاهده است و بزرگتر و مهمتر اينكه شريك درد آنان باشد و روح لطيف خويش را براي دستگيري از اين طالبان راه صرف كند .

به ياد دارم شبي از شبها كه در محضر ايشان بوديم يكي از دوستان سلوكي ، عمامه اش را خيلي نامناسب بسته بود و بر سر نهاده بود . پس از جلسه ، چند نفري بيش نمانده بودند به آن دوست فرمود : باباجان چرا عمّامه ات اينطوري است ؟ طلبه بايد سر و وضعش مرتب باشد . خودت عمّامه پيچيده اي ؟ آن دوست عرض كرد : بله آقا ، بهتر بلد نيستم . آقا فرمودند : اشكالي نداره . عمّامه را در بياور تا باز كنيم ؛ من عمّامه پيچيدن را يادت مي دهم . آنگاه با آن حالت خستگي – پس از يك جلسه ي طولاني همراه با سئوال و جواب بعد از آن – در اتاق عمامه را با آن شاگرد سلوكي گرفتند و دوباره لايه هاي آن را مرتب كردند . بعد نشستند و فرمودند : حالا من عمامه را مي پيچم ، شما دقيق نگاه كن ! ياد مي گيري ،‌ كار سختي نيست . پس از آن برسر خودشان عمامه آن شخص را پيچيدند و بر سر ايشان گذاشتند . بعد فرمودند : ببين باباجان حالا هر وقت هم خواستي عمامه را برداري تا تحت الحنك آن باز نشود بعد هم وقتي مي خواهي در منزل استراحت كني مثل من عمل كن . من خودم يك دستمال دارم ببين ؛ و دستمالشان را كه يك دستمال ابريشمي قرمز رنگي بود در آوردند و پهن كردند و عمامه را از پشت روي آن گذاشتند و همه پرهاي دستمال را به داخل عمامه برگرداندند . بعد فرمودند اگر وقت آمدن منزل عمامه را اينطوري از سر در آورديد و در دستمال گذاشته و در كناري قرار داديد ، هم كمتر كثيف مي شود و هم ديرتر به هم مي ريزد . آن شب چقدر صميمي و مهربان با دوستان برخورد مي كرد و مي خنديد و حتي يكي دو بار با دوستان شوخي كردند دستشان را به سر شانه يكي از دوستان زدند و بعد فرمودند علاقه مند شما هستم با شما شوخي مي كنم .

اين صميميت ها هرگز از ذائقه ارادتمندان ايشان نمي رود . با يك دنيا صداقت و يكرنگي و با كوهي از معرفت و توحيد اين طور ساده و صميمي بودند . كدام قلم و قدمي مي تواند حق اين همه محبت و زيبايي را ادا كند و اين حالات كه عطر خدا را به همراه دارد بگويد و بشنود و بنويسد و اشكش جاري نشود و خود را در برابر يك روح بزرگ نبيند و خضوع نكند ؟! چگونه مي شود كه انساني عمري بر او بگذرد ولي اطرافيان گناه يا غفلتي از ايشان نبينند ؟ آيا اين جز با مجاهده هميشگي امكان پذير است ؟ چگونه مي شود كه يك انسان سالهاي سال شاگردانش جز عشق به معبود و توجه و مراقبه و اشك روان از او چيزي نبينند ؟ فضيليت و رسوخ حقيقت ايمان آيا جز اين است ؟ آيا حكايت سخن نوراني امير بيان علي(ع) كه فرمود : «‌ هَجَمَ بِهِمُ الْعِلْمُ عَلي حَقيقَةِ الْبَصيرَةِ وَ باشَرُوا رُوحَ الْيَقينِ » (علم با حقيقت بصيرت و آگاهي اش بر آنان هجوم آورد و بر جانشان نشست و آنان با روح و جان يقين هم آغوش شدند .حكمت 147 نهج البلاغه) جز اين است ؟ آيا تجلي آن كلام نامكرر لاهوتي كه در دهه آخر ماه مبارك رمضان وارد شده است كه : « اَسْئَلُكَ ... اَن تَهَبَ لي يَقناً تُباشِرُ بِه قَلبي »(از مفاتيح الجنان شيخ محدث قمي دعاهاي آخر ماه مبارك رمضان) چيزي جز اين آرامش توحيدي است . آري چنين است كه يك انسان متبرّك و نوراني همه ي زندگي از وجودش نورانيت مي گيرد و ايشان از جمله اين فرزانگان كم نظير بود .

ادامه دارد ...

میلاد امام هادی (ع) رو به تمامی مسلمانان جهان و هموطنان عزیز تبریک عرض می نمایم 

خلاصه حالات دوازدهمين معصوم ، دهمين اختر امامت

آن حضرت طبق مشهور، سه شنبه ، دوّمين روز از ماه رجب ، سال 212 هجرى قمرى ، در قريه اى به نام صُريا سه فرسخى شهر مدينه منوّره ديده به جهان گشود.

نام : علىّ صلوات ا... و سلامه عليه .

كنيه : ابوالحسن و ابوالحسن الثالث .

لقب : هادى ، ناصح ، متوكّل ، نقىّ، مرتضى ، عالم ، طاهر، طيّب ، عسكرى ، أ مين ، ابن الرّضا و... .

پدر: امام محمّد، جواد الائمّة(ع).

مادر: سمانه - از اهالى مغرب - و معروف به سيّدة بوده است .

نقش انگشتر: ((ا... رَبّى وَ هُوَ عِصْمَتى مِنْ خَلْقِه )).

دربان : عثمان بن سعيد عمرى .

مدّت عمر: آن حضرت سلام ا... عليه ، مدّت شش سال و پنج ماه در حيات پدر بزرگوارش ؛ و نيز پس از شهادت وى ، مدّت 33 سال و 9 ماه رهبريّت و امامت جامعه را بر عهده داشت .

جمعا عمر پُر بركت آن حضرت را حدود 41 سال و چند ماه گفته اند، كه مدّت بيست سال و اءندى از آن را در شهر سامراء، تحت نظر حكومت عبّاسى به طور إ جبار إ قامت داشت .

مدّت امامت : بنابر آنچه كه بين گفتار مورّخين و محدّثين مشهور است : آن حضرت ، روز سه شنبه ، پنجم ماه ذى الحجّة ، سال 220 هجرى ، پس از شهادت پدر بزرگوارش به منصب امامت و خلافت نائل آمد و حدود 33 سال و 9 ماه ، امامت و هدايت جامعه اسلامى را عهده دار بود.

آن حضرت پس از شهادت پدر بزرگوارش ، مرتّب در حصر و تحت اذيّت و آزار دستگاه ظلم و جور خلفاء بنى العبّاس و مخالفين قرار داشت ؛ و بيشتر مدّت امامت خود را يا در زندان و يا تحت نظر جاسوسان و مأ موران حكومتى سپرى نمود.

و اگر هم بر حسب ظاهر آزاد مى شد، غيرمستقيم برخوردهاى حضرت و نيز رفت و آمد افراد را به حضور ايشان ، تحت كنترل شديد قرار مى دادند.

امّا براى آن كه افكار عمومى خدشه دار نگردد، به طور رياكارانه در ظاهر و در موقعيّت هاى معيّن ، حضرت را تكريم و تعظيم مى كردند.

ولى به هر حال كينه و خباثت و سخن چينى افراد كوردل ، امام(ع)را به حال خود وا نگذاشت ؛ و سرانجام حضرت را به وسيله زهر مسموم و به شهادت رساندند.

و به همين جهات سياسى و حكومتى ، امام(ع)كمتر توانست ، مسائل دين را در امور مختلف مطرح نمايد و يا جلسات درس تشكيل دهد.

بدين جهت سخنان حضرت ، نسبت به پدران بزرگوارش كمتر در بين كتب تاريخ و حديث ديده مى شود.

و همچنين براى اثبات مظلوميّت حضرت ، همين كافى است كه دفن جسد مطهرّ آن بزرگوار نيز در خانه خود آن حضرت انجام گرفت .

خلفاء هم عصر: امامت آن حضرت با حكومت و رياست هفت نفر از خلفاء بنى العبّاس به نام هاى : واثق ، متوكّل ، منتصر، مستعين ، معتّز، معتمد و معتصم مصادف شد.

مام مظلوم(ع)اختلاف است ؛ ولى مشهور بين علماء گفته اند: شهادت آن حضرت ، روز سوّم ماه رجب ، سال 254 هجرى قمرى مى باشد، كه در زمان حكومت معتصم به وسيله زهر مسموم و به شهادت رسيد؛ و جسد مطهّر و مقدّسش در شهر سامراء، در منزل شخصى خود حضرت دفن گرديد.

فرزند: حضرت داراى چهار فرزند پسر به نام هاى : امام حسن عسكرى(ع)، حسين ، محمّد و جعفر؛ و نيز يك دختر به نام عايشه بوده است .

نماز امام هادى(ع) : دو ركعت است ، در هر ركعت پس از قرائت سوره حمد، هفتاد مرتبه سوره توحيد خوانده مى شود؛ و پس از آخرين سلام ، تسبيحات حضرت فاطمه زهراء (ع) گفته مى شود.

و سپس نيازها و حوائج مشروعه خود را از درگاه خداوند متعال طلب مى نمايد، كه إ نشاءا...

نان در سفره و بلعيدن جادوگر

يكى از درباريان متوكّل - به نام زرافه - حكايت كند:

روزى درباريان متوكّل عبّاسى شخصى را از اهالى هندوستان كه شعبده باز و جادوگر بود، نزد متوكّل آورده تا با بازى هاى خويش او را سرگرم كند، چون وى اهل هوى و هوس بود.

روزى از روزها متوكّل به آن شخص هندى گفت : چنانچه علىّ بن محمّد هادى (صلوات ا... و سلامه عليه ) را در جمع عدّه اى شرمنده و خجالت زده كنى ، هزار دينار هديه خواهى گرفت .

آن شخص شعبده باز هندى نيز درخواست متوكّل - خليفه عبّاسى - را پذيرفت .

و آن گاه حضرت را در جمع عدّه اى دعوت كردند؛ و چون همگان در آن جلسه حضور يافتند، متوكّل مرا كنار خود نشانيد؛ و دستور داد تا سفره اطعام گسترانيدند.

همين كه خواستند مشغول خوردن غذا شوند، شعبده باز هندى متوجّه حضرت هادى (ع)شد و حركات مخصوصى را انجام داد، كه چون حضرت دست به سوى نان دراز مى نمود، نان پرواز مى كرد؛ و تمامى افراد مى خنديدند.

و اين كار چند مرتبه تكرار شد، به ناچار، چون امام علىّ هادى (ع)چنين ديد، به عكس شيرى كه بر پرده ديوار نقش بسته بود، دستى زد و آن را مخاطب قرار داد و فرمود: اى شير! اين دشمن خدا را بگير و نابود كن .

پس ناگهان شير به حالت يك حيوان واقعى در آمد و آن مرد شعبده باز هندى را بلعيد.

و سپس حضرت خطاب به شير كرد و فرمود: اكنون به حالت اوّل بازگرد و همانند قبل روى پرده مجسّم شو.

تمام افراد حاضر در مجلس با تماشاى ابن صحنه ، وحشت زده شده و متحيّرانه به يكديگر نگاه مى كردند.

پس از آن ، امام (ع)از جاى برخاست كه از مجلس خارج شود، متوكّل گفت : ياابن رسول ا... ! خواهش مى كنم بفرما بنشين و دستور دهيد تا شير آن مرد هندى را بازگرداند؟

حضرت فرمود: به خدا سوگند، ديگر او را نخواهيد ديد، آيا دشمن خدا را بر دوستان خدا مسلّط و چيره مى كنيد؟!

و آن گاه ، حضرت از آن مجلس خارج شد.

در کوی تو رسم سرفرازی این است

مستان تو را کمینه بازی این است

با این همه رتبه هیچ نتوانم گفت

شاید که تو را بنده نوازی این است

عطار نیشابوری

زندگینامه
فریدالدین ابو حامد محمد بن ابوبکر ابراهیم بن اسحاق عطار نیشابوری، یکی از شعرا و عارفان نام آور ایران در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم ه.ق است. بنا بر آنچه که تاریخ نویسان گفته اند بعضی از آنها سال ولادت او را 513 و بعضی سال ولادتش را 537 ه.ق، می دانند. او در قریه کدکن یا شادیاخ که در آن زمان از توابع شهر نیشابور بوده به دنیا آمد. از دوران کودکی او اطلاعی در دست نیست جز اینکه پدرش در شهر شادیاخ به شغل عطاری که همان دارو فروشی بود مشغول بوده که بسیار هم در این کار ماهر بود و بعد از وفات پدر، فریدالدین کار پدر را ادامه می دهد و به شغل عطاری مشغول می شود. او در این هنگام نیز طبابت می کرده و اطلاعی در دست نمی باشد که نزد چه کسی طبابت را فرا گرفته، او به شغل عطاری و طبابت مشغول بوده تا زمانی که آن انقلاب روحی در وی به وجود آمد و در این مورد داستانهای مختلفی بیان شده که معروفترین آن این است که:

« روزی عطار در دکان (داروخانه) خود مشغول به معامله بود که درویشی به آنجا رسید و چند بار با گفتن جمله چیزی برای خدا بدهید از عطار کمک خواست ولی او به درویش چیزی نداد. درویش به او گفت: ای خواجه تو چگونه می خواهی از دنیا بروی؟ عطار گفت: همانگونه که تو از دنیا می روی. درویش گفت: تو مانند من می توانی بمیری؟ عطار گفت: بله، درویش کاسه چوبی خود را زیر سر نهاد و با گفتن کلمه الله از دنیا برفت. عطار چون این را دید شدیداً متغیر شد و از دکان خارج شد و راه زندگی خود را برای همیشه تغییر داد .»

او بعد از مشاهده حال درویش دست از کسب و کار کشید و به خدمت شیخ الشیوخ عارف رکن الدین اکاف رفت که در آن زمان عارف معروفی بود و به دست او توبه کرد و به ریاضت و مجاهدت با نفس مشغول شد و چند سال در خدمت این عارف بود. عطار سپس قسمتی از عمر خود را به رسم سالکان طریقت در سفر گذراند و از مکه تا ماوراءالنهر به مسافرت پرداخت و در این سفرها بسیاری از مشایخ و بزرگان زمان خود را زیارت کرد و در همین سفرها بود که به خدمت مجدالدین بغدادی رسید . گفته شده در هنگامی که شیخ به سن پیری رسیده بود بهاءالدین محمد پدر جلال الدین بلخی با پسر خود به عراق سفر می کرد که در مسیر خود به نیشابور رسید و توانست به زیارت شیخ عطار برود، شیخ نسخه ای از اسرار نامه خود را به جلال الدین که در آن زمان کودکی خردسال بود داد. عطار مردی پر کار و فعال بوده چه در آن زمان که به شغل عطاری و طبابت اشتغال داشته و چه در دوران پیری خود که به گوشه گیری از خلق زمانه پرداخته و به سرودن و نوشتن آثار منظوم و منثور خود مشغول بوده است. در مورد وفات او نیز گفته های مختلفی بیان شده و برخی از تاریخ نویسان سال وفات او را 627 ه.ق ، دانسته اند و برخی دیگر سال وفات او را 632 و 616 دانسته اند ولی بنا بر تحقیقاتی که انجام گرفته بیشتر محققان سال وفات او را 627 ه.ق دانسته اند و در مورد چگونگی مرگ او نیز گفته شده که او در هنگام یورش مغولان به شهر نیشابور توسط یک سرباز مغول به شهادت رسیده که شیخ بهاءالدین در کتاب معروف خود کشکول این واقعه را چنین تعریف می کند که وقتی لشکر تاتار به نیشابور رسید اهالی نیشابور را قتل عام کردند و ضربت شمشیری توسط یکی از مغولان بر دوش شیخ خورد که شیخ با همان ضربت از دنیا رفت و نقل کرده اند که چون خون از زخمش جاری شد شیخ بزرگ دانست که مرگش نزدیک است. با خون خود بر دیوار این رباعی را نوشت:
در کوی تو رسم سرفرازی این است

مستان تو را کمینه بازی این است

با این همه رتبه هیچ نتوانم گفت

شاید که تو را بنده نوازی این است

مقبره شیخ عطار در نزدیکی شهر نیشابور قرار دارد و چون در عهد تیموریان مقبره او خراب شده بود به فرمان امیر علیشیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا مرمت و تعمیر شد.

مقبره شیخ فرید الدین عطار در جنوب شرقی نیشابور بفاصله 6.5 کیلومتر در مسیر جاده نیشابور به مشهد طرف شرق قرار دارد . فاصله شهر تا خیام 5 کیلومتر ( از فلکه خیام تا قبر خیام ) و از خیام به طرف غرب نیشابور حرکت میکنیم به فاصله 1.5 کیلومتر به قبر کمال الملک و آرامگاه عطار که در یک محوطه است میرسیم . بنابر این عطار به شهر نزدیک تر است و چون باید از راه خیام بدان رسید تندکی دور تر میشود .

آنجا که روزگاری ارگ شهذ بود و سنگی ستون وار سینه شاعر و عارف وارسته را که گنجینه محبت و رضاست می فشارد . این ستون سنگی بالای سر شاعر نصب شده است . قبلا در دیواری آجری قرار داشته که آن دیوار امروزه بر چیده شده است .

سنگ مزبور که 3 متر ارتفاع بیرونی آن است گویند همین اندازه از آن در خاک می باشد . و در میان قبه ای که نمای اصلی آن آرامگاه به شمار میرود قرار گرفته است . ارتفاع این بقعه در حدود 8 متر است و چهار در داشته که اکنون یک درب رو به شمال آن باز است . این آرامگاه از عهد سلطان حسین بایقرا و امیر علی شیر نوایی وزیر دانشمند وی به جا مانده است . این ستون سنگی داخل آرامگاه تنها باز مانده بنایی است که توسط امیر علیشیر نوایی وزیر . در قرن نهم هجری احداث شده است .

ویژگی سخن

عطار، یکی از شاعران بزرگ متصوفه و از مردان نام آور تاریخ ادبیات ایران است. سخن او ساده و گیراست. او برای بیان مقاصد عرفانی خود بهترین راه را که همان آوردن کلام ساده و بی پیرایه و خالی از هرگونه آرایش است انتخاب کرده است. او اگر چه در ظاهر کلام و سخن خود آن وسعت اطلاع و استحکام سخن استادانی همچون سنایی را ندارد ولی آن گفتار ساده که از سوختگی دلی هم چون او باعث شده که خواننده را مجذوب نماید و همچنین کمک گرفتن او از تمثیلات و بیان داستانها و حکایات مختلف یکی دیگر از جاذبه های آثار او می باشد و او سرمشق عرفای نامی بعد از خود همچون مولوی و جامی قرار گرفته و آن دو نیز به مدح و ثنای این مرشد بزرگ پرداخته اند چنانکه مولوی گفته است:

عطار روح بود و سنایی دو چشم او

ما از پی سنایی و عطار آمدیم

معرفی آثار

آثار شیخ به دو دسته منظوم و منثور تقسیم می شود . آثار منظوم او عبارت است از:

1- دیوان اشعار که شامل غزلیات و قصاید و رباعیات است.

2- مثنویات او عبارت است از: الهی نامه، اسرار نامه، مصیبت نامه، وصلت نامه، بلبل نامه، بی سر نامه،

منطق الطیر، جواهر الذات، حیدر نامه، مختار نامه، خسرو نامه، اشتر نامه و مظهر العجایب. از میان این مثنویهای عرفانی بهترین و شیواترین آنها که به نام تاج مثنویهای او به شمار می آید منطق الطیر است که موضوع آن بحث پرندگان از یک پرنده داستانی به نام سیمرغ است که منظور از پرندگان سالکان راه حق و مراد از سیمرغ وجود حق است که عطار در این منظومه با نیروی تخیل خود و به کار بردن رمزهای عرفانی به زیباترین وجه سخن می گوید که این منظومه یکی از شاهکارهای زبان فارسی است و منظومه مظهر العجایب و لسان الغیب است که برخی از ادبا آنها را به عطار نسبت داده اند و برخی دیگر معتقدند که این دو کتاب منسوب به عطار نیست.