رحلت
به هر حال، ميرزا علي آقا قاضي پس از سالها تدريس معارف بلند اسلامي و تربيت شاگردان الهي، در روز دوشنبه چهارم ماه ربيع المولود سال 1366 مطابق هفتم بهمن ماه در نجف اشرف وفات کرد و در وادي الاسلام نزد پدر خود دفن شد.
مدت عمر شريف ايشان هشتاد و سه سال و دو ماه و بيست و يک روز بوده است.

ايشان در سال هاي آخر عمر عطش و بي تابي، جسم و روحش را با هم مي سوزاند و او مرتب آب مي خواهد و مي گويد:
« در سينه ام آتش است ساکت نمي شود.»

و دائم با خود تکرار مي کند:

گفت من مستسقي ام آبم کشد

گر چه مي دانم که هم آبم کشد

طبيبش به وي مي گويد:

« آقا من طبيب شما هستم، به شما مي گويم در اين ماه رمضان روزي2-3 ليوان آب بخوريد . »

و او که مي داند اين آب آن آتش را خاموش نمي کند تا آخر روزه هايش را کامل مي گيرد و مي گويد:
« رها کن تا که چون ماهي گدازان غمش باشم »

لحظات احتضار سخت ترين لحظات براي زمين و زيباترين لحظات براي عارف است.

آيت الله کشميري مي فرمودند:

هنگام احتضار، خودش با اشاره به بدن خود مي فرمود:

« اين دارد مي رود. »

و هنگام غسل مشاهده شد که صورتش باز و لبانش خندان بود.

باز آيت الله کشميري فرمودند:

«بعد از وفاتش خواستم بفهمم مقام ايشان چقدر است، در رؤيا ديدم از قبر آقاي قاضي تا به آسمان نور کشيده شده است، فهميدم خيلي مقام والايي دارد .»

سيد عبدالحسين قاضي نوه ايشان جريان شب رحلت آقاي قاضي را اين طور بيان مي کند:

« ايشان مدتي بيمار بودند. يک شب به پدرم که در آن زمان 20 ساله بودند مي گويند که امشب نخواب و بيدار باش. پدرم هم متوجه نمي شود که جريان چيست.

ايشان نقل مي کند که ساعتي از نيمه شب آقاي قاضي او را صدا مي زنند و رو به قبله دراز مي کشند و مي گويند من در حال مرگ هستم و به او سفارش مي کنند که همسر و بچه هاي ديگرشان را بيدار نکند و تا صبح بالاي سرشان بنشيند و قرآن بخواند.

پدرم مي گويد علي رغم اين که اگر کسي بداند که پدش در حال مرگ است و هيچ نگويد، سخت است، اما من اين موضوع را با کمال آرامش پذيرفتم و به کسي هيچ نگفتم و پيش او نشستم.

آقاي قاضي به من فرمودند که دارم راحت مي شوم و اين راحتي از طرف پاهايم شروع شده و به طرف بالا مي آيد. سپس فرمودند فقط قلبم درد مي کند بعد فرمودند که رويم را بپوشان، من هم روي صورتشان را پوشاندم و ايشان از دنيا رفتند.
من بدون هيچ دغدغه و اضطراب تا صبح پيش ايشان نشستم و قرآن خواندم تا آن که هنگام اذان صبح شد و خانواده آمدند و پرسيدند که جريان چيست و من هم گفتم که پدر فوت شده است و فرياد و سر و صدا از اهل خانه بلند شد و در آن لحظه تازه متوجه تصرف او شدم و فهميدم چه اتفاقي افتاده است و از مرگ پدرم بسيار متأثر شدم. »
او که عمري با عشق و سر سپردگي به مولايش امام حسين (ع)سر کرده، غريب نيست اگر حضرتش، کريمانه، خود کسي را سراغش بفرستد تا کارهاي دفن و کفن او را بجا آورد. آقا يحيي هرگز آقاي قاضي را نمي شناخته ولي از طرف امام حسين (ع)در حالت خواب يا مکاشفه براي اين امر مأموريت پيدا مي کند و تمام کارهاي کفن و دفن ايشان را انجام مي دهد. آيت الله بهجت مي فرمودند:

« شب قبل از وفات آقاي قاضي، کسي خواب ديده بود که تابوتي را مي برند که رويش نوشته شده بود « توفي وليّ الله » فردا ديدند آقاي قاضي وفات کرده است. »

تناثر نجوم در رحلت ايشان

مرحوم علامه آقا سيد عبدالعزيز طباطبائي يزدي نقل نمود که از استادم مرحوم آيت الله العظمي خوئي شنيدم که فرمود:
« در ايام وفات استاد اخلاق آقا سيد علي قاضي تبريزي تناثر نجوم رخ داد و اين به جهت رفعت مقام آن مرحوم بود.
مرحوم طباطبائي يزدي نقل کرد که ما گفتيم: اين اصلاً محال است که ستاره ها به خاطر کسي ريزش کنند و سقوط نمايند ولي استادمان آقاي خوئي تأکيد نمود، شما انکار کنيد من که خودم اين واقعه شگفت انگيز را با چشمان خود ديدم و نمي توانم چيزي را که در پيش من يقيني است، انکار نمايم. »

منابع : كتابهاي عطش و اسوه عارفان

صبر و استقامت چهل ساله

بيت زير از اشعار ايشان مي باشد:

و لا تکن کمثل من ان فتح الباب خرج

والزم و کن کمثل من ان فتح الباب ولج

اگر دري باز شد، تو بيشتر استقامت به خرج بده؛ بگو خدايا! افزونش کن؛ بايد در عبوديت استقامت ورزيد، يعني صبور شد؛ اگر خواستند بکشندش، بگويد من از خدا دست بر نمي دارم؛ اگر نان و آبش را قطع کردند، استقامت کند، و حتي اگر دنيا جمع شود و بگويند بيا صرفنظر کن بگويد صرفنظر نمي کنم.

و آيت ا... قاضي به اين زودي ها خسته نمي شود.

و مي گويد:

« هر چه بادا باد، در بحر جنون پا مي زنم، امشب کشفي نصيبم شد شد، نشد نشد، امشب خوابي ديدم ديدم، نديدم نديدم، من کشف نمي خواهم تمام اين مدت چهل سال آن هم براي زرق و برق و کشف و کرامتي چند، نه! من معرفت خودش را مي خواهم، من خودش را مي خواهم.»

اسم اعظم را استقامت بر وحدانيت خداي جل و علا مي داند و مي گويد:

« اگر شخص در طلب، استقامت پيدا کرد، اسم اعظم در روح او جا پيدا مي کند و آن وقت لايق اسرار ربوبي مي گردد.»

و خود چون استقامت دارد، سرانجام صداي فرشتگان را مي شنود که:

« ان الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا تنزل عليهم الملائکه الا تخافوا و لا تحزنوا و ابشروا بالجنه التي کنتم توعدون:

آنان که گفتند پروردگار ما الله است و بر اين ايمان پايدار ماندند، فرشتگان بر آن ها نازل شوند که ديگر هيچ ترسي و حزن و اندوهي نداشته باشيد و شما را به همان بهشتي که وعده دادند بشارت باد. سوره فصلت آيه 30 ».

فتح باب

آيت ا... قاضي هميشه نماز مغرب و عشاء را، در حرمين شرفين امام حسين (ع)و حضرت ابوالفضل (ع)به جا مي آورد، و چون به حرم حضرت ابوالفضل (ع)مي رسد، با خود مي انديشد که تا به حال در مدت اين چهل سال هيچ چيز از عالم معنا برايم ظهور نکرده، هر چه دارم به عنايت خدا و به برکت ثبات است.

در راه سيّد ترک زباني که ديوانه است، به طرف او مي دود و مي گويد؛ سيّد علي، سيّد علي، امروز مرجع اولياء در تمام دنيا حضرت ابوالفضل (ع)هستند، و او آن قدر سر در گريبان است که متوجه نمي شود آن سيد چه مي گويد! به حرم حضرت ابوالفضل (ع)مي رود. اذن دخول و زيارت و نماز زيارت مي خواند و مي خواهد که مشغول نماز مغرب شود.

آيت الله نجابت مي گويد:

« تکبيره الاحرام را که مي گويد، مي بيند که وضع در اطراف حرم حضرت ابوالفضل (ع)به طور کلي عوض مي شود، آن گونه که نه چشمي تا به حال ديده و نه گوشي شنيده و نه به قلب بشري خطور کرده است. قرائت را کمي نگه مي دارد تا وضع تخفيف يابد و بعد دوباره نماز را ادامه مي دهد، مستحبات را کم مي کند و نماز را سريع تر از هميشه به پايان مي رساند. به حرم امام حسين (ع)نمي رود و به دنبال جايي خلوت به خانه رفته و براي اين که با اهل منزل هم برخورد نکند به پشت بام مي رود. آن جا دراز مي کشد و دوباره آن حال مي آيد و بيشتر مي ماند. تا اهل منزل سيني چاي را مي آورد، آن حال مي رود. نماز عشاء را مي خواند و دوباره آن وضع بر مي گردد؛ چيزي که تا به حال حتي به گفته خودش يک ذره اش را هم نديده است و حالا که ديده نه مي تواند در بدن بماند و نه مي تواند بيرون بيايد. دوباره که شام را مي آوردند، آن حال قطع مي شود و نيمه شب دوباره بر مي گردد و مدت بيشتري طول مي کشد . »

آري و بالاخره درهاي آسمان برايش گشوده و فتح باب مي شود.

مي گويد:

« آن چه را مي خواستم، تماماً بدست آوردم و امام حسين (ع)در را به رويم گشود. ابن فارض يک قصيده تائيه براي استادش گفته؛ من هم يک قصيده تائيه براي امام حسين (ع)گفته ام نمره يک! که کار مرا ايشان درست کرد و در غيب را به نحو اتم برايم باز کرد. »

«او در اثر طلب حقيقي و استقامت به خانه که نه، به خود صاحبخانه رسيده است و يار او را به درون خانه راه داده؛ او از حصار تنگ دنيا که خيال و سرابي بيش نبوده و حقيقي ندارد، گذشته و به عالم روح و مجردات پيوسته است و چون فهميده که از عالم خيال چيزي نصيبش نمي شود، باب خيال برايش بسته مي شود. »

آيت الله نجابت نقل مي کند:

دفعه اولي که ما آيت الله قاضي را ديديم، خيلي با ما گرم گرفتند و ما را تحويل گرفتند. در اثر اين التفات زياد، من زبانم باز شد و گفتم: آقا اين وضع اهل معرفت به خيال است يا به حقيقت؟ ناگهان ايشان چشمهايش درشت شد و گفت:
« اي فرزندم من چهل سال است با حضرت حق هستم و دم از او مي زنم اين پندار و خيال است؟! »

شاگردان
آيت الله قاضي طي سه دوره، اخلاق و عرفان اسلامي را با کلام نافذ و عمل صالح خويش تدريس فرمودند و در هر دوره شاگرداني پرورش دادند که هر کدام از بزرگان وادي عرفان و اخلاق محسوب مي شوند؛ و البته فقط نام تعدادي از آن ها بر ما معلوم است و اين که ايشان در حقيقت چه کساني را تا قله هاي بلند عرفان و معنويت بالا کشيده و از شراب گواراي معرفت بر کامشان ريختند، براي ما بصورت کامل و دقيق آشکار نيست. اما به تعدادي از آن ها که مبرز و شناخته شده هستند، اشاره مي کنيم:

آيت الله شيخ محمد تقي آملي(ره)

آيت الله سيد محمد حسين طباطبائي(ره(

آيت الله سيد محمد حسن طباطبايي(ره)

آيت الله محمد تقي بهجت فومني(حفظه الله)

آيت الله سيد عباس کاشاني(حفظه الله)

آيت الله سيد عبد الکريم کشميري(ره)

آيت الله شهيد سيد عبدالحسين دستغيب(ره)

آيت الله علي اکبر مرندي(ره)

آيت الله سيد حسن مصطفوي تبريزي

آيت الله علي محمد بروجردي(ره)

آيت الله نجابت شيرازي(ره)

آيت الله سيد محمد حسيني همداني

آيت الله سيد حسن مسقطي(ره(

آيت الله سيد هاشم رضوي کشميري(ره)

حاج سيد هاشم حداد(ره)

و ...
در پي محبوب

ايشان از جواني به دنبال تزکيه و تهذيب نفس و کسب معنويت و معارف بلند اسلام بود و در اين راه چهل سال صبر و مجاهده کرد و چهل سال درد طلب و عشق، آرام و قرار و خواب و خوراک را از وي ربوده بود.
ضمير الهي اش او را به عالم قدس مي خواند و او که قصد کوي جانان را در سر دارد، مي خواهد به هر نحو شده از اين خاکدان طبيعت به عالم نور و ملکوت پا گذارد.

مي داند که جانب عشق عظيم است و نبايد به راحتي از دستش بدهد و فرو بگذاردش، براي همين چهل سال است که مشغول مجاهده است.

چهل سال است که آداب عبوديت مي آموزد و هنوز معشوق به حضور خود راهش نداده است!

خود ايشان مي گويد:

« نزد هر کس احتمال مي دادم از او چيزي بفهمم، مي نشستم اگر مطلبي را مي فهميدم، که خود خدا نعمت داده بود و اگر نمي فهميدم ديگر به آن شخص مراجعه نمي کردم. »

تقيّد تام به آداب شرع

براي همين آن قدر خود را به ضوابط و آداب شرع و رعايت مستحبات و ترک مکروهات ملزم ساخته بود تا امري از محبوب فرو نماند و آن قدر بر آن اصرار مي کند که به حسب طاقت بشري هيچ مستحبي از او فوت نمي شود تا آن جا که بعضي از مخالفان و معاندان مي گويند:

« قاضي که اين قدر خود را مقيّد به آداب کرده شخصي ريايي و خودنماست. »

و عده اي ديگر هم با وجود مخالفت باز نمي توانند تحسينش نکنند.

يکي از مخالفين ايشان مي گويد:

« من سفر بسيار کردم، با بزرگان عالم اسلام محشور بوده ام و از احوال بسياري از آنان بالمشاهده آگاهم اما حقيقتاً هيچ کس را همانند قاضي تا بدين حد مقيد به آداب شرع نديده ام. »

خود ايشان مي گويد:

« چون بيست سال تمام چشمم را کنترل کرده بودم، چشم ترس براي من آمده بود، چنان که هر وقت مي خواست نامحرمي وارد شود از دو دقيقه قبل خود به خود چشم هايم بسته مي شد و خداوند به من منت گذاشت که چشم من بي اختيار روي هم مي آمد و آن مشقت از من رفته بود. »

و ايشان نا اميد نمي شود، مي داند که طلب حقيقي جدا از مطلوب نيست زيرا که شنيده است:

«اذا تقرب اليّ شبراً تقربت اليه ذراعاً:

و هرگاه به اندازه يک وجب به من نزديک شود به اندازه زراعي به او نزديک شوم. »

اين قدم ها بايد برداشته شود و آن نزديکي بايد حاصل گردد تا زماني که عاشق به معشوق برسد و پرده ها کامل برداشته شود و وصال صورت گيرد و البته معلوم است که معشوق خود در همه جا پيشقدم و مشتاق تر است.
« او نيز اطمينان دارد که باز نشدن در روحانيت، نه از ناحيه بي التفاتي معشوق است بلکه اگر در، بي موقع باز شود صد در صد خام از کار در آيد! »

و بعدها آيت الله قاضي که خود چهل سال پشت در مانده، و صادق بودن خود را در آن عشق و محبت به محبوب و معبود ازل ثابت کرده، درس استقامت و صبوري را به شاگردانش هم مي آموزد و چنين مي گويد:

« اگر به جستجوي آب زمين را کندي، نبايد خسته و نااميد شوي، اگر وقتش باشد به آب مي رسي، وگرنه نااميد مشو که بالاخره به آب مي رسي و حتي آ برايت فوران مي کند. »

آيت الله نجابت از قول ايشان مي گويد:

«چهل سال است دم از پروردگار عالم زدم. چند مرتبه خواستند مرا بکشند، آيت الله سيد ابوالحسن اصفهاني نگذاشت و خدا هم کمکم کرد! در اين مدت نه خوابي ديدم، نه مکاشفه اي، نه رفيقي، نه همدردي، چهل سال است که در را مي کوبم و خبري نيست.»

بسم حق

درد دل سوخته را من می دانم

زآنکه خود بی دل و دلسوخته ام

همه سرگرم به تفریح و نشاط

لیک من دیده بر او دوخته ام ...   از عماد خراسانی

**************************

گفتم دل و جان بر سر کارت کردم

هر چیز که داشتم نثارت کردم

گفتا تو که باشی که کنی یاد مرا

کان من بودم که بی قرارت کردم ...    از عطار نیشابوری

*************************

ای گوهر گم کرده کجا جوییمت

پای آبله در کوی بلا جوییمت

از هر دهنی یکان یکان پرسیمت

وز هر وطنی جداجدا جوییمت...

امشب شب آن نیست که در خانه روند

وز یار یگانه سوی بیگانه روند

امشب شب آن است که جانهای عزیز

در آتش اشتیاق مستانه روند ...     از خاقانی شروانی

* فرازي از وصيت نامة سردار شهيد حميد باكري قبل از عمليات والفجر :

دعا كنيد كه خداوند شهادت را نصيب شما كند كه در غير اين صورت زماني فرا مي رسد كه جنگ تمام مي شود و رزمندگان چهار دسته مي شوند :

-         دسته اي به مخالفت با گذشته خود بر مي خيزند و از گذشته خود پشيمان مي شوند .

-    دسته اي راه بي تفاوتي را بر مي گزينند و در زندگي مادي غرق مي شوند و همه چيز را فراموش مي كنند .

-         دسته اي كه حقيقت جنگ را نفهميده و درك نكردند خود را وارثان جنگ معرفي مي كنند .

-    دسته چهارم كه به گذشته خود وفادار مي مانند و احساس مسئوليت مي كنند از شدت مصايب و غصه ها دق خواهند كرد .

پس از خدا بخواهيد كه با شهادت از عواقب زندگيِ بعد از جنگ در امان بمانيد چون عاقبت سه دسته اول ختم به خير نخواهند شد و براي دسته چهارم ماندن بسيار سخت و دشوار خواهد بود .

( والسلام علي من اتبع الهدي )

تا اين ساعت چنين علائم و نشانه هايى كه براى بشر تمام مجهولات را از بين ببرد و پرده از روى حقايق و ملكوت عالم بردارد به نحوى كه حق آشكار و باطل نابود شود، در صحنه گيتى ديده نشده است و با توجه به اينكه خداوند خلف وعده نخواهد فرمود و حتما بايد اين كار بشود، غير از قيام آخرين نماينده و سفير اعظم او حضرت بقية ا... روحى و ارواح العالمين له الفدأ نشانه ديگرى نخواهد بود.

و هر آينه شما را به وسيله ترس و گرسنگى و نقص در مالها و جانها و ميوه ها مى آزماييم ، و صبركنندگان را بشارت ده .

محمد بن مسلم از امام صادق (ع) روايت مى كند كه پيش از قيام مهدى ما (عج) مردم به انواع بلاها مبتلا مى شوند و موفقيت با صابران است .

به طور خلاصه علائم و نشانه هاى قبل از ظهور در اين روايات عبارت است از:

1-  وحشت و اضطرابى كه در حال حاضر در ميان مردم بعضى از كشورهاى اسلامى ديده مى شود.
2-  گرسنگى و قحطى كه در بعضى كشورهاى جهان مشهود است و به طور متوسط روزانه چند صد هزارتن از گرسنگى مى ميرند (مانند بعضى از قسمتهاى آفريقا و هندوستان).

3- فساد در تجارت و بازرگانى و كمبود درآمد بعضى از اقشار جامعه كه به ويژه در ايران ما مشهود است .
4-  تلفات جانى (مانند تلفات در جنگهاي خاورميانه) و نقصان زراعت و ميوه جات ناشى از آفات و كمى بركت آنها.

اكنون به اصل روايت كه از امام صادق عزيز ما - كه سلام خداوند بر ايشان باد - نقل كرده اند، توجه فرماييد:

محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل كرده است كه امام فرمودند: پيش از قيام قائم نشانه هايى است جهت آزمايش از جانب خداوند نسبت به بندگان مؤ منش . عرض ‍ كردم : آن نشانه ها چيست ؟ فرمود: آن ، گفتار خداوند عزوجل است كه فرمود: « و لنبلونكم بشى » . فرمود: « لنبلونكم» يعنى هر آينه بيازماييم شما مؤ منان را « بشى ء من الخوف» به مقدارى و چيزى از ترس از ملوك بنى فلان (بنى عباس ) در پايان زمامداريشان و« الجوع  » و گرسنگى به خاطر بالا بودن قيمتها « و نقص من الاموال» و كاستى از مالها (يعنى) فساد تجارتها « والانفس » و جان ها (يعنى) مرگ سريع« والثمرات» و محصولات (يعنى ) كم شدن كشاورزى و كمبود بركت محصولات « و بشرالصابرين »(يعنى)بشارت ده صابران را در چنين وقت به خروج قائم (عج). سپس به من فرمود: اى محمد! اين است تأويل قول خداوند عزوجل كه مى فرمايد: « و ما يعلم تأويله ...»(يعنى)نمى داند تأويل قرآن را جز خداوند و پايداران در دانش .

به درستى كه خداوند (تبارك و تعالى ) قادر است كه نشانه اى فرو فرستد.

در تفسير اين آيه به چند نشانه از نشانه هاى ظهور حضرت ولى عصر(عج)اشاره شده است :
1-  خروج دابة الارض

2-  دجال

3- نزول عيسى بن مريم(ع)

4- طلوع خورشيد از مغرب

خداوند در قرآن مي فرمايد : بگو او تواناست كه بر شما عذابى از بالاى سر و زير پاهاى شما بر انگيزد يا اينكه شما را از گروههاى غير متحد قرار دهد و آسيب برخى را به برخى ديگر بچشاند.
در اين آيه به بعضى از علائم ظهور اشاره شده است:

1- خروج دجال .

2-  صيحه آسمانى .

3- خسف و فرورفتن در زمين« بيدأ».  گويا مقصود لشكر سفيانى باشد.

4- اختلاف مردم در دين و طعن و شتم يكديگر كردن و كشتار بعضى به وسيله افراد ديگر در حالتى كه همه آنها خودشان را مسلمان مى دانند.

و اما روايتى كه در اين باب رسيده است  :

از ابى جعفر(امام باقر(ع)) ، در فرموده خداوند متعال :« قل هو القادر على ...» منقول است كه فرمودند: آن دجال و صيحه است (عذاب آسمانى و از بالا) و مراد از«او من تحت ارجلكم»عبارت از خسف و فرورفتگى زمين است و مراد از« اويلبسكم شيعا»اختلاف در دين و طعن به يكديگر زدن است و منظور از« يذيق بعضكم بأس بعض ‍ » كشتن بعضتان است بعضى ديگر را، و تمام اين حوادث در ميان اهل قبله و مسلمانان به وقوع مى پيوندد.

بگو آيا ديديد كه اگر عذاب الهى شب هنگام و يا روز بر شما برسد (چه راه گريزى داريد؟) چرا گناهكاران (به جاى توبه ) عذاب را به تعجيل مى طلبند؟

از امام باقر(ع) نقل شده كه فرمودند: مراد از عذاب در اين آيه بلاهايى است كه در آخرالزمان بر مردم نازل مى شود (البته بر مردم مسلمان(.

و اگر تو سختى حال مجرمان را مشاهده كنى هنگامى كه ترسان و هراسان هستند پس هيچ فرار و گذشتى نيست و از مكان نزديكى دستگير شوند.

از حضرت باقر(ع)نقل كردند در تفسير اين آيه شريفه كه در مقدمه قيام جهانى حضرت مهدى ارواحنا له الفداء صيحه اى از آسمان بلند مى شود كه همه مردم در هر حالى كه هستند اين صدا را مى شنوند و در زمين بيدأ لشكريان سفيانى به زمين فرو خواهند رفت كه جمعيت آنها طبق روايات رسيده كه بعداً ذكر خواهد شد در حدود 300 هزار نفر است . و اما اصل روايت :

ابى جارود از امام باقر(ع) در مورد اين قول خدايتعالى كه مى فرمايد « ولو ترى اذا فزعوا فلا فوت»، روايت كرده است كه آن حضرت فرمودند: اين از صداى آسمانى (صيحه ) است .

سائلى از عذابى كه وقوع آن حتمى است سؤا ل نمود.

از حضرت باقر(ع) در رابطه با اين آيه مباركه سؤ ال كردند كه منظور از اين عذاب چيست ؟ فرمودند:
عذاب در اينجا آتشى است كه از طرف مغرب شعله ور مى شد و پادشاهى آن را رهبرى مى كند و تمام خانه هاى بنى اميه و همه غاصبان حقوق اهل بيت را آتش مى زند و مخصوصا از بنى اميه آثارى باقى نخواهد گذاشت و اوست مهدى آل محمد (عج).

علامه مجلسى مى فرمايد: اين جريان يا از علائم ظهور است و يا در وقت ظهور واقع مى شود.
ظهور
آيا امام عصر عجل ا... تعالى فرجه زمان ظهورش را مى داند؟

برگرفته از كتاب : نشانه هاى ظهور

بحثى مفصل در روايات اهل بيت سلام ا... عليهم اجمعين در كتب معتبره عنوان شده است كه آيا حجج الهى و ائمه معصومين سلام ا... عليهم اجمعين به تمام حوادث و آنچه كه پيش مى آيد و در گذشته روى داده و يا در آينده انجام مى شود عالم هستند يا خير؟ براى روشن شدن اين حقيقت و به ويژه اينكه آيا وجود مقدس امام زمان ارواحنا له الفداء علم به وقت ظهور خود دارند يا نه ، از بيانات رسيده از ائمه معصومين سلام ا... عليهم اجمعين استفاده مى كنيم . 

... ادامه مطالب در هفته آينده درج خواهد شد ....

زندگينامه

حاج سيد علي آقا قاضي فرزند حاج سيد حسين قاضي است. ايشان در سيزدهم ماه ذي الحجة الحرام سال 1282هـ.ق. از بطن دختر حاج ميرزا محسن قاضي، در تبريز متولد شد و او را علي نام نهادند، بعد از بلوغ و رشد به تحصيل علوم ادبيه و دينيه مشغول گرديد و مدتي در نزد پدر بزرگوار خود و ميرزا موسي تبريزي و ميرزا محمد علي قراچه داغي درس خواند.
پدر
پدر ايشان، سيد حسين قاضي، انساني بزرگ و وارسته بود که از شاگردان برجسته آيت ا... العظمي ميرزا محمد حسن شيرازي بود و از ايشان اجازه اجتهاد داشت.
درباره ايشان گفته اند زماني که قصد داشت سامرا را ترک کند و به زادگاه خويش تبريز باز گردد استادش ميرزاي شيرازي به وي فرمود در شبانه روز يک ساعت را براي خودت بگذار.
يک سال بعد چند نفر از تجار تبريز به سامرا مشرف مي شوند و با آيت ا... ميرزا محمد حسن شيرازي ملاقات مي کنند؛ وقتي ايشان احوال شاگرد خويش را جويا مي شود، مي گويند:
« يک ساعتي که شما نصيحت فرموده ايد، تمام اوقات ايشان را گرفته، و در شب و روز با خداي خود مراوده دارند. »

تحصيلات
سيد علي قاضي از همان ابتداي جواني تحصيلات خود را نزد پدر بزرگوار سيد حسين قاضي و ميرزا موسوي تبريزي و ميرزا محمد علي قراچه داغي آغاز کرد.

پدرش به علم تفسير علاقه و رغبت خاص و يد طولايي داشته است، چنانکه سيد علي آقا خودش تصريح کرده که تفسير کشاف را خدمت پدرش خوانده است. همچنين ايشان ادبيات عربي و فارسي را پيش شاعر نامي و دانشمند معروف ميرزا محمد تقي تبريزي معروف به «حجة الاسلام» و متخلص به « نير »خوانده و از ايشان اشعار زيادي به فارسي و عربي نقل مي کرد و شعر طنز ايشان را که هزار بيت بود از بر کرده بود و مي خواند.
ايشان در سال 1308هـ.ق. در سن 26 سالگي به نجف اشرف مشرف شد و تا آخر عمر آن جا را موطن اصلي خويش قرار داد.

آيت ا... سيد علي آقا قاضي از زماني که وارد نجف اشرف شد، ديگر از آنجا به هيچ عنوان خارج نشد مگر يک بار براي زيارت مشهد مقدس حدود سال 1330هـ ق به ايران سفر کرد و بعد از زيارت به تهران بازگشت و مدت کوتاهي در شهرري در جوار شاه عبدالعظيم اقامت گزيد.

از مرحوم آیت الله سید علی آقا قاضی(ره)، افراد بسیاری از تلامذه ایشان نقل کردند که ایشان بسیار در وادی السلام نجف برای زیارت اهل قبور می رفت و زیارتش دو و سه و چهار ساعت به طول می انجامید و در گوشه ای می نشست به حال سکوت؛ شاگردها خسته می شده و بر می گشتند و با خود می گفتند: استاد چه عوالمی دارد که اینطور به حال سکوت می ماند و خسته نمی شود.

عالمی بود در طهران، بسیار بزرگوار و متقی و حقاً مرد خوبی بود؛ مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد تقی آملی(ره)، ایشان از شاگردان سلسه اول مرحوم قاضی در قسمت اخلاق و عرفان بوده اند. از قول ایشان نقل شد که:

من مدتها میدیدم که مرحوم قاضی دو، سه ساعت در وادی السلام می نشینند. با خود گفتم: انسان باید زیارت کند و برگردد و به قرائت فاتحه ای روح مردگان را شاد کند؛ کارهای لازم تر هم هست که باید به آنها پرداخت.

این اشکال در دل من بود اما به احدی ابراز نکردم، حتی به صمیمی ترین رفیق خود از شاگردان استاد.

 مدت ها گذشت و من هر روز برای استفاده از محضر استاد به خدمتش می رفتم، تا آنکه از نجف اشرف عازم بر مراجعت به ایران شدم ولیکن در مصلحت بودن این سفر تردید داشتم؛ این نیت هم در ذهن من بود و کسی از آن مطلع نبود.

 شبی بود می خواستم بخوابم، در آن اطاقی که بودم در طاقچه پایین پای من کتاب بود، کتابهای علمی و دینی؛ در وقت خواب طبعاً پای من به سوی کتابها کشیده می شد. با خود گفتم برخیزم و جای خواب خود را تغییر دهم، یا نه لازم نیست؛ چون کتابها درست مقابل پای من نیست و بالاتر قرار گرفته، این هتک احترام به کتاب نیست.

 در این تردید و گفتگوی با خود بالأخره بنا بر آن گذاشتم که هتک نیست و خوابیدم. صبح که به محضر استاد مرحوم قاضی رفتم و سلام کردم، فرمودند:

علیکم السلام، صلاح نیست شما به ایران بروید و پا دراز کردن به سوی کتابها هم هتک احترام است.

بی اختیار هول زده گفتم: آقا! شما از کجا فهمیده اید، از کجا فهمیده اید؟!

فرمود:  از وادی السلام فهمیده ام!

استاد شهريار      :

زندگي نامه

آمدي جانم به قربانت ولي حالا چرا ؟

بي وفا حالا كه من افتاده ام از پا چرا ؟

استاد سيد محمد حسين بهجت تبريزي متخلص به شهريار فرزند حاج ميرآقا خشكنابي كه خود از اهل ادب بود در تبريز چشم به جهان گشود ،كريم الطبع و با ايمان بود وي در سال 1313در قم بدرود حيات گفت . شهريار متقارن انقلاب مشروطيت و بين سالهاي (1285-1283) در روستاي خشكناب نزديك بخش قره چمن متولد گرديد .  محمد حسين تحصيل را در مكتب خانه قريه زادگاهش با گلستان سعدي ، نصاب قرآن و حافظ آغاز كرد و نخستين مربي او مادرش و سپس مرحوم امير خيزي بود .

وي علاقه مفرط به تمامي هنرها به خصوص شعر ، موسيقي ، و خوشنويسي داشت او خط نسخ  و نستعليق و به ويژه خط تحرير را خوب مي نوشت در جواني سه تار مي زد و آنطور نيكو مي نواخت كه اشك استاد ، ابوالحسن صبا را جاري مي كرد و براي ساز خود مي سرود.

نالد به حال زار من امشب سه تار من

اين ماية تسلي شبهاي تار من

تلخ ترين خاطرة زندگي شهريار مرگ مادر است كه در تاريخ 31 تير ماه 1333 اتفاق افتاده و شاهكار خوب و به يادماندني اي واي مادرم يادگار آن دوران است مادرش نيز همچون پدر در قم دفن شد .

بعد از سال 1315 چند سالي در عوالم  درويشي سير كرد . سرانجام به زادگاه اصلي خود تبريز بازگشت و تا زمان بازنشستگــي در بانك كشـاورزي تبريز خدمت كرد عاقبت پس از 83 سال زندگي شاعرانه پربار و باافتخار روح اين شاعر بزرگ در 27 شهريور ماه 1367 به ملكوت اعلي پيوست و جسمش در مقبرة الشعراي تبريز كه مدفن بسياري از شعرا و هنرمندان آن ديار ارجمند است به خاك سپرده شد .

آثار استاد عبارتند از : 1- غزلهاي از دل برآمده او كه لاجرم در دل هر كسي مي نشيند.

2- ابداع تابلوهاي رنگين و توصيفي مثل تخت جمشيد ، مولانا در خانقاه شمس ، زيارت كمال الملك . 3- خلق و ابداع آثار عاطفي پراحساس مانند : اي واي مادرم ، حيدر بابا ، پيام به انيشتين ، صبا مي ميرد ، كودك و خزان ، دختر گل فروش .4- انتخاب و استخدام لغات و تعبيرات عاميانه و پياده كردن ، آنها در شعر كه اين مهم در غزلها ، قصايد و هم در شاهكار بي نظير « حيدر بابا » كاملاً مشهود است .( حيدر بابا نام كوهي است در نزديكي زادگاه شاعر )

* لازم به ذكر است كه فقط 20% از اشعار استاد به فارسي بوده است و روز شعر و ادب  فارسي نيز روز بزرگداشت استاد شهريار نامگذاری شده است .

علي اي هماي رحمت تو چه آيتي خدا را

كه به ما سوا فكندي همه سايه هما را

دل اگر خدا شناسي همه در رخ علي بين

به علي شناختم من بخدا قسم خدا را

.........................

برو اي گداي مسكين در خانة علي زن

كه نگين پادشاهي دهد از كرم گدا را

به جز از علي كه آرد پسري ابوالعجائب

كه علم كنـد به عالم شهداي كربلا را

..........................

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت

متحيــرم چه نامم شه ملك لافتي را

.........................

ز نواي مرغ ياحق بشنو كه در دل شب

غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهريارا .

درد پرورده
سالهاست در كام بي پاسخ نامهربانيها وا مانده ام ؛

اشارت چشمان دوستي ،

تپش هاي بي فرجام و سرد يك توهّم ،

دنيايي از بي حرفي ها و من :

كاش لحظه اي اين همنشينان ؛

به جاي دست ، سر به روي سينه ام مي گذاشتند

كاش فرياد هر سكوتي را مي شنيدند .

آهاي ! من درختم ... باور كنيد ،

                        باور كنيد مرا

من درختي هستم كه زخم از يادگاري ها خورده ام

من درختم ... درختي كه با درد بزرگ شده

من درختم ... درختي درد پرورده !!

زير سايه ام آرام مي گيرند ؛

آنانكه شاخ و برگم مي شكنند .

زخم به پهلويم مي زنند ؛

آنانكه تكيه بر بالم مي كنند .

سالهاست در كام تلخ نامهربانيها وا مانده ام ؛

من صبورم ... باز بشكنيد مرا

من صبورم ... آتشي برزنيد مرا

درد خود گوييد با من و در درياي غم اندازيد مرا ...

قطعه اي از پر پرواز كم است

يازده بار شمرديم يكي باز كم است

اين همه آب كه جاري است نه اقيانوس است

عرق شرم زمين است كه سرباز كم است

                   **************

يارب آن مونس جان محرم اسرار كجاست                

و آن طبيب دل بي طاقت بيمار كجاست

          *******************

گر چه تنهاتريني تو ، اما

عشق هم سخت تنهاست ، تنهاست

كاش با من دل عاشقي بود

تا فردا بگويم ظهور تو فرداست

            *****************

آتش عشق تو تا آتش زد اندر دل ما

داد بر باد فنا يكسره آب و گل ما

             *************

چه خوش است صوت قرآن ز تو دلربا شنيدن

به رخت نظاره كردن سخن خدا شنيدن

           ************

از غم هجر مكن ناله و فرياد كه دوش

زده ام فالي و فريادرسي مي آيد

يارا ز هجران تا كي بنالم بي تو شب و روز

دامن بگستر آشفته حالم بي تو شب و روز

درد من و دل درمان ندارد در دام عشقت

تويي اميدم چون من ننالم بي تو شب و روز

هر دم به يادت سر مي‌گذارم  بر دامن دل

از آتش دل در قيل و قالم بي تو شب و روز

دل خانه توست دل را نخواهم چون تو نباشي

شعله عشقت سوخت پر و بالم بي تو شب و روز

الهي كور باد هر ديده جز تو غيري ببيند

باز آ ، بريدم از هر دو عالم بي تو شب و روز

اي دوست اگر تو جانم بگيري مهرم نگيري

در آروزي روز وصالم بي تو شب و روز

۳-     خاتم المجتهدين شيخ مرتضي انصاري (ره)

شيخ مرتضي ، فرزند محمد امين – كه از مشاهير علماي شيعه است – در سال 1214 ق ، در دزفول ديده به جهان گشود . نسبش به جابربن عبدالله انصاري (م78ق) از صحابه پيامبر(ص) مي رسد و بيشتر اعضاي خاندانش عالمان دين بودند . مقدمات علوم را در زادگاهش نزد پدر و عمويش ، شيخ حسين انصاري فراگرفت . در 1232 ق ، رهسپار عراق گرديد و چهار سال در كربلا از محضر درس سيد مجاهد و شريف العلماي مازندراني بهره مند گرديد .

او در سال 1236 ق، به دزفول بازگشت ؛ اما يكسال بعد به كربلا رفت و باري ديگر به فراگيري علوم ديني در خدمت شريف العلماء پرداخت . پس از گذشت يكسال ، عازم نجف گرديد و به حلقه شاگردان شيخ موسي كاشف الغطاء پيوست .

در سال 1240ق، پس از آمدن به زادگاهش ، رهسپار زيارت مشهد گرديد و بر سر راهش به مشهد از حوزه هاي علمي شهرهاي بروجرد ، اصفهان و كاشان ديدن كرد . وي مدت چهار سال در كاشان توقف نمود و در خدمت ملا احمد نراقي به تكميل معلومات خود پرداخت . پس از گرفتن اجازه روايت و اجتهاد از نراقي ، رهسپار مشهد گرديد و پس از پنج ماه توقف در اين شهر به تهران و از آنجا به زادگاهش ، دزفول آمد .

شيخ در دزفول بساط تدريس گسترد و در رأس حوزه علميه اين شهر قرار گرفت . در سال 1352يا1353ق، براي هميشه به عتبات رفت و يك چند در نجف در مجلس درس شيخ علي بن شيخ جعفر كاشف الغطاء حاضر شده ،پس از يكسال ، مستقلاً به تدريس و تصنيف روي آورد و پس از درگذشت شيخ محمد حسن اصفهاني ، معروف به صاحب جواهر ، بزرگترين مجتهد شيعه گرديد و به مقام «مرجعيت كل» رسيد و مدت 15 سال پيشواي ديني تمام شيعيان شد .

شيخ انصاري يكي از برجسته ترين نوابغ فقهي شيعه و مبتكر علم اصول جديد به شمار مي آيد . دانش شيخ در علوم ، چندان زياد بود كه او را «خاتم الفقهاء و المجتهدين» لقب داده اند . مرجعيت ديني مطلق شيخ ، سبب گرديد تا بيشتر وجوه شرعي شيعيان از هند تا مغرب اقصا-كه پيش از وي به روحانيان محلي پرداخت مي گرديد – براي او فرستاده شود .

شيخ ، زندگي بسيار زاهدانه و ساده اي داشت و چون درگذشت ، دو دخترش – كه تنها فرزندان وي بودند – چندان توانايي مالي نداشتند كه براي وي مراسم سوگواري برپا دارند و گويند كه تمامي ماتَرَك وي برابر 17 تومان بوده و معادل همان مقدار نيز به ديگران ، بدهكار بوده است .

او مردي تيزهوش ، دقيق و پرحافظه بوده ، به زبان عربي تسلطي استادانه داشت و آثار خود را ساده و روان مي نوشت و همين سادگي زبان ،سبب گرديد كه نوشته هاي وي در مدارس ديني در شمار كتب درسي درآيند . وي علم اصول و فقه را وارد مرحله تازه اي كرد و در هر دو زمينه ، ابتكارات بي سابقه از خود بر جاي گذاشت .

شيخ ، هر بامداد در جامع هندي به تدريس فقه و اصول مي پرداخت و نزذيك به 400طالب علم در مجلس درس او حاضر مي شدند و بسياري از شاگردان او – كه شمار آنها را تا 500 تن دانسته اند – بعدها خود عالمي بزرگ و مجتهدي مسلم گرديده اند .

معروفترين شاگردان شيخ ، عبارت بودند از : ميرزا محمد حسن شيرازي ، شيخ جعفر شوشتري ، ميرزا حبيب الله رشتي ، سيد حسين كوه كمري تبريزي ، آخوند شربياني ، شيخ محمد حسن مامقاني ، آخوند خراساني ، محمد حسن آشتياني ، شيخ هادي تهراني و ميرزا ابوالقاسم كلانتري .

شيخ انصاري بيش از 30 كتاب و رساله نوشته كه مهمترين آنها عبارتند از : مكاسب يا متاجر و معاملات در فقه كه از مهمترين تصانيف شيخ انصاري و از كتب درسي مدارس ديني است . بر اين كتاب ، حواشي فراواني نوشته شده است ؛ فرائدالاصول ، معروف به رسائل در اصول فقه ، اين كتاب مجموعه 5 رساله درباره قطع ، ظن ، برائت ، استصحاب و تعادل است . اين اثر نيز در زمره كتب درسي آمده و حواشي بسياري بر آن نوشته اند ؛ الارث ؛ التقيه ؛ التيمم الاستدلالي ؛ الخمس ؛ الرضا ؛ الزكوة ؛ الطهارت ؛ المواسعة و المضايقة ؛ رسالة في لا ضرر و لا ضرار في الاسلام ؛ كتاب الرجال .

شيخ انصاري در سال 1281ق، در نجف اشرف به ديار باقي شتافت .

تولد

سال 1239 ق، روستاي شَوَند(از توابع در جزين در استان همدان) شاهد برآورده شدن حاجت رمضانعلي ، كفش دوز روشن ضمير و چوپان پرهيزگار پيشين ده بود .

او كه سالها در حسرت داشتن فرزند بود ، با سفر به عتبات عاليات و زيارت بارگاه ملكوتي سيدالشهداء(ع) دست نياز به سوي آن امام دراز كرده و از خداي خواسته بود كه به بركت امام حسين (ع) ، فرزندي به وي عطا فرمايد تا نامش را حسينقلي بنهد و راهي حوزه علميه نمايد .( حسينقلي در تركي يعني نوكر حسين«ع» )

وقتي كه طفل ، پا به عرصه خاكدان نهاد ، حسينقلي خوانده شد و برادر كوچكترش كريم قلي نام گرفت . خاندان رمضانعلي شوندي از اعقاب جابربن عبدالله انصاري ، صحابي رسول خدا(ص)بودند ، كه قرن ها در اين روستا مي زيستند و پيراهني كه علي (ع) به جابر عطا كرده بود ، از او به يادگار داشتند .

حسينقلي در دامان مادري مومن و پدري صالح – كه پاسخگوي پرسش هاي شرعي روستائيان بود – مراحل رشد و ترقي را پيمود و پا به نوجواني نهاد . پدرْ علاقه وافري داشت كه فرزندش را به حوزه علميه بفرستد تا در زمره عالمان در آيد ؛ از اين رو ، او را به تهران فرستاد و تربيت افزونترش را به مدرسان حوزه علميه آن سامان سپرد .

تحصيل

 حسينقلي ، مقدمات را با اشتياق بسيار و در زماني كوتاه فراگرفت و درپي آن ، درس هاي دوره سطح را خواند و سپس در مدرسه مروي از حوزه درس فقيه مشهور ، شيخ عبدالحسين تهراني ، معروف به شيخ العراقين استفاده نمود . آن زمان كه وي در تهران بود ، آوازه علم و معرفت حكيم سبزواري را – كه در موطن خود به تدريس فلسفه اشتغال داشت – شنيد و چون تشنه علم و حكمت بود ، براي بهره وري از فيوضات آن حكيم الهي به سبزوار كوچيد .

پس از آنكه پيمانه معرفت او از حكمت حكيم سبزواري لبريز شد ، كوله بار خود را بر دوش كشيده ، راهي عتبات گرديد و در درس شيخ مرتضي انصاري (ره) حاضر شد و پس از آن در محضر سيد علي شوشتري زانوي تلمذ به زمين زد و شاگرد وي شد كه اين شاگردي حكايتي شنيدني دارد (در بخش جرگه سالكان توضيحاتي در اين باب آورده خواهد شد.) از ديگر اساتيد حسينقلي – كه به ملا حسينقلي مشهور گرديده بود – آگاهي چنداني در دست نيست و به جز شيخ العراقين ، نام استاد ديگري در تهران ثبت نگرديده است .شناخت ابعاد شخصيتي آخوند ملا حسينقلي همداني را بايد از شناخت اساتيدش كه تاثيري ژرف در وجود او برجاي نهاده بودند ، كه بي شناخت آنها بُعدي از ابعاد شخصيت آخوند ، مغفول (ناشناخته) خواهد ماند .

اساتيد

1-     شيخ العراقين ، شيخ عبدالحسين تهراني(رحمة الله عليه)

شيخ عبدالحسين تهراني در سال 1226 ق ، در تهران زاده شد و به شيوه كودكان زمان خود ، علم آموزي را از مكتب خانه آغاز كرد و پس از آن ، قدم به حوزه علميه نهاد . او براي تكميل تحصيلات خود ، به نجف اشرف مهاجرت كرد و درس هاي اساتيد بزرگواري چون شيخ مشكور حولاوي ، شيخ عيسي زاهد و صاحب جواهر حاضر شد .

شيخ العرافين ، پس از نيل به درجه اجتهاد ، به تهران بازگشت و رياست و صدرات حوزه علميه تهران را عهده دار شد . او را – علاوه براين كه شخصيتي مورد اعتماد و پذيرش همگان بود – عالمي فقيه ، اصولي اي ژرف انديش ، رجالي متبحر ، اديبي كامل و متخصص در بسياري از علوم و فنون دانسته اند.

وي در سال 1280ق ، به همراه خانواده اش ، تهران را به مقصد كربلاي معلا ترك كرد و در حاير حسيني مقيم شد . در پي حضورش در عتبات ، آبادي مشاهد ائمه اطهار (ع) مدفون در كربلا ، كاظمين و سامرا را بر عهده گرفته ، ضمن توسعه حرم امام حسين (ع) گنبد آن را با طلا آراست .

شيخ عبدالحسين تهراني ، صاحب گنجينه اي از نسخ خطي بود كه برخي از آنها در معرض تلف قرار گرفته و از بين رفت . از ديگر اقدامات او مي توان از احداث مدرسه اي در غرب حرم حسيني نام برد كه به نام وي پا برجا بوده است .

از وي چندين اثر از جمله : كتابي در طبقات روات ، رساله عمليه ، ترجمه نجات العباد و تعليقات رسائل و كتبي در رجال بر جاي مانده است .

آن عالم فرزانه در 22 ماه رمضان 1286 ق‌ ، در كاظمين رحلت نمود و جنازه اش به كربلا انتقال يافته ، در جوار سيدالشهداء (ع) مدفون گرديد .

2-     حكيم ملا هادي سبزواري (ره)

هادي بن مهدي سبزواري ، نامدارترين و بزرگترين فيلسوف سده 13 هجري است كه بيش از همه متفكران و فيلسوفان و عارفان اين دوره ، زبانزد خاص و عام گشته است .

اين فيلسوف بزرگ در سال 1212 ق ، از مادر زاد و در سال 1288 ق ، در همان جا وفات يافت و ميرزا يوسف آشتياني ، مستوفي الممالك (م 1303 ق) پس از درگذشت اين فيلسوف بزرگوار ، ساختمان آبرومندي بر روي قبر او بنا نهاد و صحن بزرگي مشتمل بر حجره هاي متعدد – كه اكنون بصورت مخروبه اي در آمده است – بر بناي مقبره افزود .

از استادان بنام سبزواري ، ملا اسماعيل اصفهاني درب كوشكي (م1271ق) و آخوند ملا علي نوري (م1278ق) معروفند .

از زندگاني ملا هادي سبزواري تا دوران 20 سالگي ، اطلاعي در دست نيست ؛‌ اما مي دانيم كه در سال 1232ق به قصد زيارت خانه خدا از سبزوار به بيرون آمد و براي ديدن حوزه هاي اصفهان به اين شهر سفر كرد .او مدتي در حلقه درس شيخ محمد تقي اصفهاني تهراني ، معروف به « رئيس اصوليان » - كه صاحب حاشيه بر معالم الاصول است – حاضر شد و از محضر اين دانشمندان اصولي استفاده كرد .

در همين ايام ، قضا را روزي در مسجدي مي گذشته ، گروهي از طالبان علم را مي بيند كه سرگرم استفاده از استاد خود هستند ؛ او نيز بدان حلقه كشيده مي شود . حسن بيان و زبان آوري آن مدرس ، يعني همان ملا اسماعيل چنان مجذوبش مي كند كه دامن اختيار از دستش مي رود ، و به قول خود او : تكليف شرعي خود را در اين مي بيند كه بدين جلسه درس حاضر شود . از اين رو ، حاجي هرچه پول و اساس همراه داشته تا خرج راه كعبه كند ، خرج راه علم و كسب دانش مي كند و مدت شش سال تمام دست از طلب بر نمي دارد و چهار سال ديگر نيز همراه با استادش درب كوشكي به حلقه درس آخوند نوري حاضر مي شود تا بدين طريق در حكمت به كمال ورزيدگي و مهارت مي رسد .

در سال 1244ق ، - كه آخوند ملا اسماعيل بطرف تهران حركت مي كند – حاجي نيز عازم خراسان شده و در آنجا مدت 10 سال در مدرسه حاجي حسن ، علوم معقول و منقول تدريس مي كند و شاگردان بر جسته اي پيدا مي نمايد كه در مقام اجتهاد و تحقيق از بزرگان روزگار بودند.

حاجي – به عللي كه نمي دانيم – در سال 1255 ق، به زادگاه خويش ، سبزوار بازگشت و تا آخر عمر به تدريس ومطالعه وتحقيق اشتغال داشت و عمر خويش را يكسره وقف تدريس و عبادت كرد .

حكيم سبزواري پس از مراجعت از سفر حج  به سبب نا امني راه و به مناسبت در گذشتد محمد شاه قاجار ، مدتي نيز در كرمان توقف كرد . در اين مدت نيز همواره نيز مشغول رباضت و مجاهدت در طريق تصفيه نفس بود.

خواص و ارباب حال و ذوق ، نوادر و نكته هاي شگفتي از سر گذشت هاي او نقل ميكنند . از جمله اين كه در مقام القاي مسا‍ئل توحيد و بيان معارف الهي، شور وحال و جذبه مخصوصي به او دست مي داد . برخي از اين احوال در آثار فلسفي و عرفاني او نيز به چشم مي خورد كه مؤيد اين معناست.

آخوند ملا حسينقلي همداني آوازعحكيم بزرگوار حاج ملا هادي سبزواري را شنيد و به سبزوار رفت و در محضر او ، درس هاي عملي و نظري را فراگرفت و از حكمت ، عرفان و سيرت پاك و وارستگي او بهره ها برد .

شهيد مطهري (ره ) در اين باره مي گويد :

بسمه تعالي

در پي پيشنهاد و در خواست عزيزان بخاطر نوشتن مطالب بيشتر از عرفا (مخصوصاً آيت الله قاضي (ره) ) ما را بر آن داشت تا از زندگينامه اولياء و عرفاي حق شروع كنيم و در ادامه مسير اگر مهلت و توفيقي حاصل شود بقيه عرفا را تا آنجايي كه ما شناخت داريم و كتب مختلفي كه در اختيار داريم يكي پس از ديگري معرفي نماييم ، البته سايتهاي زيادي هست كه در اين زمينه زحمات ارزنده اي داشته اند : از جمله سايت صالحين ( كه در لينك اين وب نيز تحت عنوان « با صالحين شيعه بيشتر آشنا شويم ... » وجود دارد .) ديگري سايت شهيد آويني مي باشد كه آن هم در اين زمينه مطالب مهمي دارد ... البته بايد متذكر شد كه اكثر مطالب اين دو سايت مشترك مي باشد و به ندرت مي توان اختلافي در بين مطالب اين دو سايت مشاهده نمود ، ولي تا آنجايي كه بتوانيم ما سعي در اين خواهيم داشت كه از كتب هاي متفاوت ؛ مطالب جديدتري داشته باشيم ولي تنها مشخصه اي كه وجود دارد اين است كه مطالبي از قبيل زندگينامه ، تحصيلات ، شاگردان و مسائلي از اين قبيل شايد باهم يا تفاوتي نداشته باشند يا با اندكي اختلاف درج شوند ...

در ابتدا از آخوند ملا حسينقلي همداني (قدس سره) آغاز مي كنيم كه در سايتهاي مذكور از اين بزرگوار مطلبي نوشته نشده است و در ضمن منابع نيز معرفي خواهند شد ولي ما تا آنجايي كه از در توانمان باشد ، داخل متون در مورد بعضي از كلمات و يا نامها و علت نامگذاري آن كه خلاصه در كتب منبع وجود ندارد اضافه خواهيم كرد ...

هو الحاسب

1 مرحوم قطب الدّين راوندى روايت كرده است :
روزى از امام جعفر صادق (ع)سؤ ال كردند: روزگار خود را چگونه سپرى مى فرمائى ؟
حضرت در جواب فرمود: عمر خويش را بر چهار پايه و ركن اساسى سپرى مى نمايم :
مى دانم آنچه كه روزى براى من مقدّر شده است ، به من خواهد رسيد و نصيب ديگرى نمى گردد.
مى دانم داراى وظائف و مسئوليّت هائى هستم ، كه غير از خودم كسى توان انجام آن ها را ندارد.
مى دانم مرا مرگ در مى يابد و ناگهان بدون خبر قبلى مرا مى ربايد؛ پس بايد هر لحظه آماده مرگ باشم .
و مى دانم خداى متعال بر تمام امور و حالات من آگاه و شاهد است و بايد مواظب اعمال و حركات خود باشم .
2 در روايات متعدّدى وارد شده است :
هرگاه كه امام جعفر صادق (ع)در باغستان و مزرعه ، بيل در دست داشته و مشغول كشاورزى و كارگرى مى بود؛ و اصحاب و دوستان ، حضرت را با آن حالت مشاهده مى كردند، عرضه مى داشتند: ياابن رسول اللّه ! چرا در اين موقعيت خود را به زحمت انداخته ايد؟!
اجازه فرمائيد تا ما كمك كنيم و شما استراحت نمائيد؟
حضرت در جواب مى فرمود: مرا به حال خود وا گذاريد، من علاقه مندم كه خداوند مرا در حالتى مشاهده نمايد كه با دست خود زحمت مى كشم و كار مى كنم و جسم خود را براى بدست آوردن روزى حلال به زحمت و مشقّت انداخته ام .
3 بعضى از بزرگان همانند مرحوم إ ربلى حكايت كرده اند:
روزى مگسى بر صورت منصور دوانيقى نشست و منصور با دست خود آن را دور ساخت ، مگس بار ديگر برگشت و بر همان جاى اوّل نشست و باز منصور آن را دور كرد.
و اين كار چند مرتبه تكرار شد تا آن كه منصور به خشم آمد، در همان حال ، امام جعفر صادق (ع)وارد شد.
منصور گفت : ياابن رسول اللّه ! خداوند متعال براى چه مگس را آفريده است ؟
حضرت در پاسخ فرمود: براى آن كه به وسيله آن ، جبّاران را ذليل و متواضع گرداند.
4 مرحوم نراقى در كتاب ارزشمند خود آورده است :
شخصى نزد امام جعفر صادق (ع)حضور يافت ؛ و عرضه داشت : ياابن رسول اللّه ! پدرم پير و ضعيف گشته است به طورى كه همانند بچّه كوچك بايد در خدمت او باشم ؛ و نيز او را براى قضاء حاجت بغل مى كنم .
حضرت فرمود: چنانچه توان داشته باشى بايد اين كار را ادامه دهى ؛ و نيز بايد با كمال ملاطفت و مهربانى برايش لقمه بگيرى و دهانش بگذارى .
و انجام اين امور فرداى قيامت ، راه ورود به بهشت را برايت آسان مى گرداند.
5 صفوان جمّال حكاين كند:
روزى در خدمت آن حضرت بودم ، كه فرمود: اى صفوان ! آيا تعداد سفيران و پيامبرانى را كه خداوند متعال براى هدايت بندگان ؛ مبعوث گردانيده است ، مى دانى ؟
عرض كردم : خير، نمى دانم .
امام صادق (ع)فرمود: خداوند يك صد و بيست و چهار هزار پيغمبر بر انگيخت و به همان تعداد نيز وصىّ و جانشين منصوب و معرّفى كرده ، كه تمامى آن ها اهل صدق حديث و اداى امانت و زاهد در امور دنيا بوده اند.
سپس حضرت در ادامه فرمايش خود افزود: خداوند متعال پيغمبرى بهتر و با فضيلت تر از حضرت محمّد مصطفى صلى الله عليه و آله نفرستاد.
و نيز جانشينى بهتر و با فضيلت تر از جانشين آن بزرگوار يعنى ؛ حضرت اميرالمؤ منين امام علىّ بن ابى طالب (ع)معرّفى نكرده است .

پنج حديث آموزنده و گهربار از امام صادق(ع) :

قالَ الا مامُ جَعْفَرُ بنُ محمّد الصّادقُ (ع):
1 حَديثي حَديثُ اءبى ، وَ حَديثُ اءبى حَديثُ جَدى ، وَ حَديثُ جَدّى حَديثُ الْحُسَيْنِ، وَ حَديثُ الْحُسَيْنِ حَديثُ الْحَسَنِ، وَ حَديثُ الْحَسَنِ حَديثُ اءميرِالْمُؤْمِنينَ، وَ حَديثُ اءميرَالْمُؤْمِنينَ حَديثُ رَسُولِ اللّهِ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، وَ حَديثُ رَسُولِ اللّهِ قَوْلُ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
ترجمه :
فرمود: سخن و حديث من همانند سخن پدرم مى باشد، و سخن پدرم همچون سخن جدّم ، و سخن جدّم نيز مانند سخن حسين و نيز سخن او با سخن حسن يكى است و سخن حسن همانند سخن اميرالمؤ منين علىّ و كلام او از كلام رسول خدا مى باشد، كه سخن رسول اللّه به نقل از سخن خداوند متعال خواهد بود.

2 قالَ (ع): مَنْ حَفِظَ مِنْ شيعَتِنا اءرْبَعينَ حَديثا بَعَثَهُ اللّهُ يَوْمَ الْقيامَةِ عالِما فَقيها وَلَمْ يُعَذِّبْهُ.
ترجمه :
فرمود: هركس از شيعيان ما چهل حديث را حفظ كند و به آن ها عمل نمايد ، خداوند او را دانشمندى فقيه در قيامت محشور مى گرداند و عذاب نمى شود.

3 قالَ (ع): قَضاءُ حاجَةِالْمُؤْمِنِ اءفْضَلُ مِنْ اءلْفِ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلةٍ بِمَناسِكِها، وَ عِتْقِ اءلْفِ رَقَبَةٍ لِوَجْهِ اللّهِ، وَ حِمْلانِ اءلْفِ فَرَسٍ فى سَبيلِ اللّهِ بِسَرْجِها وَ لَحْمِها.
ترجمه :
فرمود: برآوردن حوائج و نيازمندى هاى مؤ من از هزار حجّ مقبول و آزادى هزار بنده و فرستادن هزار اسب مجهّز در راه خدا، بالاتر و والاتر است .

4 قالَ (ع): اءَوَّلُ ما يُحاسَبُ بِهِ الْعَبْدُالصَّلاةُ، فَإ نْ قُبِلَتْ قُبِلَ سائِرُ عَمَلِهِ، وَ إ ذا رُدَّتْ، رُدَّ عَلَيْهِ سائِرُ عَمَلِهِ.
ترجمه :
فرمود: اوّلين محاسبه انسان در پيشگاه خداوند پيرامون نماز است ، پس اگر نمازش ‍ قبول شود بقيه عبادات و اعمالش نيز پذيرفته مى گردد وگرنه مردود خواهد شد.

5 قالَ (ع): إ ذا فَشَتْ اءرْبَعَةٌ ظَهَرَتْ اءرْبَعَةٌ: إ ذا فَشا الزِّنا كَثُرَتِ الزَّلازِلُ، وَ إ ذا اُمْسِكَتِ الزَّكاةُ هَلَكَتِ الْماشِيَةُ، وَ إ ذا جارَ الْحُكّامُ فِى الْقَضاءِ اُمْسِكَ الْمَطَرُ مِنَ السَّماءِ، وَ إ ذا ظَفَرَتِ الذِّمَةُ نُصِرُ الْمُشْرِكُونَ عَلَى الْمُسْلِمينَ.
ترجمه :
فرمود: هنگامى كه چهار چيز در جامعه شايع و رايج گردد چهار نوع بلا و گرفتارى پديد آيد:
چنانچه زنا رايج گردد زلزله و مرگ ناگهانى فراوان شود.
چنانچه زكات و خمسِ اموال پرداخت نشود حيوانات اهلى نابود شود.
اگر حاكمان جامعه و قُضات ستم و بى عدالتى نمايند باران رحمت خداوند نمى بارد.
و اگر اهل ذمّه تقويت شوند مشركين بر مسلمين پيروز آيند.

ويژگيهاى زندگى امام صادق (ع (

جعفر بن محمد، امام صادق (ع) در ميان برادرانش جانشين و وصىّ پدرش ‍ بود و بعد از پدر، عهده دار مقام امامت گرديد. او از نظر فضايل ، برترين آنان بود و در مقام و منزلت در نزد شيعه و سنّى از همه برادرانش ، برتر و بلندمقام تر و نامدارتر بود. و به قدرى از علوم او نقل كرده اند كه در همه جا پخش شده و از مسافر و غير مسافر از گفتار آن حضرت بهره مند مى شدند و آن اندازه كه علما و دانشمندان از او نقل حديث كرده اند، از هيچكس از افراد خاندان آن حضرت ، آن اندازه نقل نكرده اند و راويان و اهل آثار، به قدرى كه از او بهره مند شده اند از ديگران بهره مند نشده اند، چرا كه دانشمندان حديث شناسى كه نام راويان مورد اطمينان از علوم آن حضرت را برشمرده اند - با همه اختلاف در عقيده و گفتار – به « چهار هزار نفر» مى رسد و دلايل صدق امامت امام صادق (ع) آنچنان آشكار است كه قلبها را حيران كرده و زبان دشمن را از اشكال تراشى و خرده گيرى لال نموده است . امام صادق (ع) به سال 83 هجرت (17 ربيع الاوّل ) در مدينه چشم به جهان گشود و در (25) ماه شوّال ، سال 148 هجرى در سن 56 سالگى به شهادت رسيد.

قبر شريفش در قبرستان بقيع (واقع در مدينه ) در كنار قبر پدر و جدّ و عمويش امام حسن مجتبى (ع) مى باشد . مادرش «اُمّ فَروه» نام داشت كه دختر قاسم بن محمّد بن ابوبكر است .

آن حضرت 34 سال امامت كرد، پدرش امام باقر (ع) او را وصىّ خود قرار داد و به طور آشكار، به امامت او تصريح كرد.

دلايل امامت امام صادق (ع (

1- «‌‌ ابوالصَّباح كنانى » مى گويد : روزى امام باقر (ع) به پسرش امام صادق (ع) نگاه كرد و فرمود: آيا اين شخص را مى نگريد؟ اين شخص از كسانى است كه خداوند در شاءن آنان فرموده است :

)وَنُرِيدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا فِى الاَْرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوارِثينَ  .(
«‌ اراده ما بر اين قرار گرفته كه به مستضعفين نعمت بخشيم و آنان را پيشوايان و وارثين روى زمين قرار دهيم ».
2- «‌ جابر بن يزيد جُعْفى » مى گويد: از امام باقر (ع) درباره امام صادق )ع) سؤ ال شد، فرمود: «‌ سوگند به خدا او قيام كننده آل محمّد (ص) است ».

3- «‌ على بن حكم » از طاهر (يكى از ياران امام باقر) نقل مى كند كه گفت :من در حضور امام باقر (ع) بودم ، جعفر (امام صادق ) به پيش آمد، امام باقر (ع) فرمود: «‌ هذا خَيْرُ الْبَرِيَّة ؛ اين شخص (از) برترين آفريدگان است. 4- در«‌ حديث لَوْح » (كه قبلاً در شرح حال امام سجّاد و امام باقر (ع ) ذكر شد كه از طرف خداوند به پيامبر (ص) رسيده و توسّط جابر بن عبداللّه انصارى به امام باقر (ع) نقل يافته ) تصريح به امامت امام صادق (ع) بعد از پدرش ،شده است .

5- و همچنين دلايل عقلى (كه قبلاً ذكر شد) بيانگر صدق امامت آن حضرت است ؛ زيرا به حكم عقل ، امام بايد برترين فرد امّت باشد و امام صادق (ع)برترين فرد بود؛ چون برترى او درعلم و زهد و عمل ، بر همه مردم و بر برادران و پسرعموهايش آشكار بود.

و نيز به حكم عقل ، امامت براى كسى كه داراى مقام عصمت ، همچون عصمت پيامبران نيست ، باطل و بى اساس است و همچنين كسى كه در علم و دانش ، كامل نيست شايستگى مقام امامت را ندارد.

و پرواضح بود كه مدّعيان امامت در عصر آن حضرت ، نه داراى مقام عصمت بودند و نه به كمال علم در جهت دين رسيده بودند و همين مطلب دليل انحصار امامت به وجود امام صادق (ع) مى باشد؛ زيرا در هر زمانى به وجود امام معصوم (رهبرى كه گناه و اشتباه نكند) نياز است ، طبق آنچه كه قبلاً ذكر شد.

6- و نيز معجزاتى كه مطابق نقل راويان به وسيله امام صادق (ع) بروز كرده ، بيانگر صدق امامت او و حقّانيت اوست و حاكى از بطلان ادّعاى ديگر مدّعيان امامت مى باشد.

به عنوان نمونه

« ابوبصير» مى گويد: « به مدينه رفتم و با كنيزك خود همبستر شدم ، سپس از خانه بيرون آمدم كه به حمّام (براى غسل جنابت ) بروم ، عدّه اى از دوستان را ديدم كه به ديدار امام صادق (ع) مى روند، ترسيدم كه آنان از من پيشى گيرند و من توفيق ديدار آن حضرت را نداشته باشم لذا با آنان (در حال جنابت ) به راه افتادم تا به محضر امام صادق (ع) رسيديم ، وقتى در برابرش قرار گرفتم ، نگاهى به من كرد و فرمود:

« اى ابابصير! آيا نمى دانى كه براى شخص جنب روا نيست به خانه هاى پيامبران يا به خانه هاى فرزندان پيامبران بروند؟! »

شرمگين شدم و عرض كردم . « اى فرزند رسول خدا (ص) جمعى از دوستان به محضر شما مى آمدند آنان را ملاقات كردم ديدم اگر با آنان به خدمت شما نيايم ، از ديدار شما محروم خواهم شد و ديگر هرگز چنين كارى نمى كنم ، سپس از محضر آن حضرت بيرون آمدم » .

و روايات بسيارى مانند روايت فوق نقل شده كه بيانگر معجزات و اخبار آن حضرت از غيب است كه ذكر آنها در اينجا به طول مى انجامد و در اينجا به همين مقدار اكتفا مى شود.

فرزندان امام صادق (ع (

امام صادق (ع) داراى ده فرزند بود:

1- اسماعيل 2- عبداللّه3- اُمّ فروه (كه مادرشان فاطمه دختر حسين پسر امام سجّاد (ع) بود.(

4- موسى (ع (5 - اسحاق . 6- محمّد. 7- عباس  8- على

9و10- اسماء و فاطمه - كه از مادران مختلف بودند.

«اسماعيل » بزرگترين فرزند امام صادق (ع)بود و امام صادق (ع) بسيار او را دوست داشت و به او علاقه نشان مى داد.

گروهى از شيعيان ، گمان مى كردند كه امام بعد از حضرت صادق (ع) اسماعيل است ؛ زيرا سنّ او از همه برادرانش بيشتر بود و امام صادق (ع) علاقه خاصى به او داشت و او را بسيار احترام مى كرد.

سرگذشت اسماعيل اوّلين پسر امام صادق (ع)

اسماعيل در زمان حيات امام صادق (ع) در« عُرَيْض »  (درّه اى در يك فرسخى مدينه ) از دنيا رفت ، اصحاب امام او را به مدينه به حضور امام صادق (ع) آوردند و جنازه او در قبرستان بقيع به خاك سپرده شد.

نقل شده است كه امام صادق (ع) در مرگ اسماعيل بسيار ناراحت و اندوهگين شد و دنبال جنازه او با پاى برهنه و بدون « ردا » حركت مى كرد و دستور داد چند بار تابوت او را به زمين گذاردند و سپس بلند كردند و مكرر روپوش او را كنار مى زد و به صورت او نگاه مى كرد و با اين كار مى خواست به گروهى از اصحابش كه به امامت اسماعيل بعد از پدر معتقد بودند، بفهماند كه او مرده است و ديگر شبهه اى در مورد زنده بودن او بجاى نماند.

وقتى كه اسماعيل از دنيا رفت ، آنان كه معتقد به امامت او بعد از پدرش بودند، از اين عقيده دست كشيدند، تعداد اندكى از اصحاب امام صادق (ع) كه نه از اصحاب نزديك و نه از روايت كنندگان از جانب او بودند، بلكه از افراد دور و اطراف بودند، بر عقيده خود به امامت اسماعيل باقى ماندند!

بعد از شهادت امام صادق (ع) گروهى از اصحاب او، به امامت امام موسى بن جعفر (ع ) بعد از پدرش ، اعتقاد داشتند و بر همين عقيده باقى ماندند. ولى افراد ديگر (فرقه اسماعيليه) بر دو گروه تقسيم شدند:

الف : گروهى از عقيده به زنده بودن اسماعيل دست برداشتند و به امامت پسر او « محمّد بن اسماعيل » معتقد شدند، بر اين اساس كه گمان كردند، امامت حق پدر او (اسماعيل ) بود و فرزند اسماعيل سزاوارتر به مقام امامت است تا برادر اسماعيل .

ب : گروه ديگر همچنان معتقدند كه اسماعيل زنده است و امام هفتم مى باشد، اين گروه اكنون بسيار اندكند كه نمى توان كسى را به اين نام ، نشان داد و اين دو گروه را به عنوان « اسماعيليّه » مى نامند، ولى آنچه امروز از فرقه اسماعيليه معروف است ، همان گروه اوّلندكه مى گويند. « امامت بعدازاسماعيل درميان فرزندان او تا روز قيامت ادامه دارد » .